Соғлиқ ҳақида гап кетганда, биз кўпинча витаминлар, минераллар ва турли қўшимчалар ҳақида ўйлаймиз.
Бир қути витамин сотиб олиш турмуш тарзини ўзгартиришдан анча осон.
Капсулани ичдик — демак, организм учун нимадир қилдик, деб ўйлаймиз.
Аммо таблетка ёки қўшимча билан алмаштириб бўлмайдиган бир нарса бор:
мунтазам ҳаракат.
Жисмоний фаоллик организмнинг кўплаб тизимларига бир вақтнинг ўзида таъсир қилади. Витаминлар эса асосан муайян жараёнларнинг нормал ишлаши учун керак бўлади ва айниқса организмда уларнинг етишмовчилиги бўлса муҳим аҳамиятга эга.
Шунинг учун буни аниқроқ айтиш мумкин:
витаминлар организмнинг ишлашига ёрдам беради, жисмоний фаоллик эса унинг функционал ҳолатини сақлашга ёрдам беради.
🚶 Нега ҳаракат шунчалик муҳим?
Инсон организми ҳаракат учун яратилган.
Юрганимизда, зинадан чиққанимизда, боғда ишлаганимизда ёки жисмоний машқ бажарганимизда мушаклар, юрак, қон томирлари, ўпка, бўғимлар ва асаб тизими биргаликда ишлайди.
Мунтазам жисмоний фаоллик юрак-қон томир тизими, мушак кучи, чидамлилик ва организмнинг нормал моддалар алмашинувини қўллаб-қувватлашга ёрдам беради.
Бунинг учун ҳар куни спорт залига бориш шарт эмас.
Оддий пиёда юришнинг ўзи ҳам муҳим.
❤️ Ҳаракат — юрак ва қон томирлари учун иш
Юрак — мушакдан ташкил топган аъзо.
Жисмоний фаоллик пайтида у фаолроқ ишлайди ва организм юкламага мослашади.
Мунтазам фаоллик юрак-қон томир касалликлари, 2-тур диабет ва бошқа айрим сурункали касалликлар хавфининг камайиши билан боғлиқ.
Бунинг учун имконият чегарасида машқ қилиш шарт эмас.
Мунтазам ва меъёрий юкламанинг ўзи ҳам фойда беради.
🦵 Мушакларга юклама керак
Агар мушаклар деярли юклама олмаса, улар аста-секин куч ва чидамлиликни йўқотади.
Бу айниқса ёш ўтиши билан сезиларли бўлади.
Бу ерда витаминлар жисмоний юкламанинг ўрнини боса олмайди.
Керакли витамин ва минералларни қабул қилиш мумкин, аммо одам деярли ҳаракат қилмаса, мушаклар кучни сақлаш учун етарли стимул олмайди.
Организмга фақат қурилиш материали керак эмас.
Унга ишлаш ҳам керак.
🦴 Суяклар-чи?
Суяклар ҳам жисмоний юкламага жавоб беради.
Пиёда юриш, тана вазни билан бажариладиган машқлар ва бошқа мос юкламалар суяк ва мушак тизимини қўллаб-қувватлашга ёрдам беради.
Албатта, суяк саломатлиги фақат жисмоний фаолликка боғлиқ эмас.
Овқатланиш, D витамини, кальций ва бошқа омиллар ҳам муҳим.
Аммо битта қўшимча механик юкламанинг ўрнини боса олмайди.
🧠 Ҳаракат фақат танагa эмас
Жисмоний фаоллик руҳий ҳолатга ҳам таъсир қилади.
Сайр қилиш узоқ вақт ишлагандан кейин фикрни чалғитишга, тарангликни камайтиришга ва умумий ҳолатни яхшилашга ёрдам бериши мумкин.
Кун бўйи бир ҳолатда ўтириб қолмаслик айниқса муҳим.
Баъзан шунчаки ўрнидан туриб, бир неча дақиқа юришнинг ўзи етарли.
💊 Унда витаминлар нима учун керак?
Бу ерда бошқа бир ҳаддан ошишга ҳам йўл қўймаслик керак.
Витаминлар организм учун ҳақиқатан ҳам зарур.
Масалан, D витамини суяклар саломатлиги ва организмнинг нормал ишлашида иштирок этади, B12 витамини қон ҳосил бўлиши ва асаб тизими фаолияти учун зарур, C витамини эса турли моддалар алмашинуви жараёнларида қатнашади.
Аммо витаминларни қўшимча қабул қилиш автоматик равишда соғлиқни яхшилайди дегани эмас.
Агар етишмовчилик бўлмаса, дозани ошириш витаминни универсал профилактика воситасига айлантирмайди.
Тасдиқланган етишмовчилик бўлса эса, керакли моддани тўлдириш жуда муҳим бўлиши мумкин.
⚠️ Витаминлар турмуш тарзининг ўрнини босмаслиги керак
Икки ҳолатни тасаввур қилайлик.
А одам:
- бир нечта қўшимча қабул қилади;
- деярли юрмайди;
- кўп ўтиради;
- кам ҳаракат қилади.
Б одам:
- тўғри овқатланади;
- мунтазам юради;
- мушакларини ишлатади;
- кун давомида етарлича ҳаракат қилади.
Агар Б одамда витамин ёки минерал етишмовчилиги бўлмаса, у махсус қўшимчаларни умуман қабул қилмаслиги ҳам мумкин.
Шунинг учун соғлиқ учун қайғуришни жавондаги витамин қутиси сони билан ўлчаб бўлмайди.
🚶 Қанча ҳаракат керак?
Дарҳол катта мақсад қўйиш шарт эмас.
Оддий нарсалардан бошлаш мумкин:
- кўпроқ пиёда юриш;
- узоқ вақт танаффуссиз ўтириб қолмаслик;
- зинадан фойдаланиш;
- қисқа сайрлар қилиш;
- уй ёки боғ ишларини бажариш;
- мушаклар учун машқларни аста-секин қўшиш.
Агар одам узоқ вақт камҳаракат бўлган бўлса, юкламани аста-секин ошириш маъқул.
10000 қадам шартми?
Йўқ.
қадам — қулай мўлжал, аммо сеҳрли рақам эмас.
Агар одам илгари 3000 қадам юрган бўлса, ҳозир мунтазам 6000 қадам юриши ҳам жисмоний фаолликнинг сезиларли ошганидир.
Муҳими — рақамнинг ўзи эмас, мунтазам ҳаракат.
Витаминлар қачон муҳимроқ?
Витамин ёки минерални тўлдириш ҳақиқатан ҳам зарур бўладиган ҳолатлар мавжуд.
Масалан, тасдиқланган етишмовчилик ёки маълум бир моддага эҳтиёж ошадиган ҳолатларда.
Бундай вазиятларда жисмоний фаоллик витамин ёки минерал етишмовчилигини даволашнинг ўрнини боса олмайди.
Шунинг учун витаминлар ва ҳаракатни бир-бирига қарши қўйиш тўғри эмас.
Уларни турли вазифаларни бажарадиган қисмлар сифатида кўриш яхшироқ:
тўлақонли овқатланиш → ҳаракат → уйқу ва тикланиш → зарур бўлса етишмовчиликларни тўлдириш.
Энг катта хато
Энг кўп учрайдиган хатолардан бири — ҳаракатсизликни қўшимчалар билан қоплашга уриниш.
Одам омега-3, магний, витаминлар, минераллар ва бошқа воситаларни сотиб олади, аммо куннинг катта қисмини ўтириб ўтказишда давом этади.
Бу тенг қийматли алмаштириш эмас.
Қўшимча маълум бир озиқ модда билан боғлиқ муаммони ҳал қилиши мумкин.
Аммо у мушакларни ишлатмайди, юракни чиниқтирмайди ва организмни ҳаракатга келтирмайди.
Менинг амалий хулосам
Агар соғлиқ учун ғамхўрликни нимадан бошлаш кераклигини танлаш керак бўлса, мен навбатдаги витамин қутисини сотиб олишдан бошламас эдим.
Ҳаракатдан бошлардим.
Ҳар куни юриш.
Узоқ вақт танаффуссиз ўтирмаслик.
Мушакларни ишлатиш.
Кундалик ҳаётда кўпроқ ҳаракат қилиш.
Шундан кейин организмга қандайдир қўшимча керакми ёки йўқми, баҳолаш мумкин.
Хулоса
Витаминлар муҳим.
Аммо улар жисмоний фаолликнинг ўрнини боса олмайди.
Витаминлар зарур моддаларни тўлдиришга ёрдам беради.
Ҳаракат организм тизимларини чиниқтиради.
Овқатланиш энергия ва қурилиш материалини беради.
Шунинг учун соғлиқни таблеткалар ва қўшимчалар атрофида эмас, балки соғлом турмуш тарзи атрофида қуриш маъқул.
Баъзан энг фойдали «қўшимча» капсула эмас.
Бу оддий сайр бўлиши мумкин.