Tomchilatib sug‘orish oddiy tizimdek ko‘rinadi: suv quvurga beriladi va asta-sekin o‘simliklarga yetib boradi. Ammo amalda aynan noto‘g‘ri sozlash bir o‘simlikning yonida suv to‘planishi, boshqasining yonida esa tuproq quruq qolishi, tomchilatkichlarning tiqilib qolishi kabi muammolarga olib keladi.
Yaxshi tomchilatib sug‘orish tizimi albatta qimmat bo‘lishi shart emas. Muhimi, asosiy qismlarni to‘g‘ri tanlash va suv berishni sozlash.
Oddiy tizim nimalardan iborat?
Kichik tomorqa yoki issiqxona uchun odatda quyidagi asosiy qismlar yetarli:
-
suv manbai;
-
filtr;
-
asosiy quvur;
-
tomchilatib sug‘orish lentasi yoki tomchilatkichli quvur;
-
ulagichlar va kranlar;
-
liniya uchlari uchun tiqinlar;
-
zarur bo‘lsa, bosim rostlagich.
Agar suv idishdan o‘z oqimi bilan keladigan bo‘lsa, tizim nasossiz ham ishlashi mumkin. Suv vodoprovod yoki nasos orqali berilsa, bosimni nazorat qilish kerak.
Nega filtr eng muhim qismlardan biri?
Yangi boshlovchilarning keng tarqalgan xatolaridan biri — tomchilatib sug‘orish tizimini filtrsiz to‘g‘ridan-to‘g‘ri suv manbaiga ulash.
Qum, zang, organik zarrachalar va boshqa mayda iflosliklar vaqt o‘tishi bilan tomchilatkichlarni tiqib qo‘yishi mumkin.
Shuning uchun tomchilatish liniyalaridan oldin mos filtr o‘rnatish maqsadga muvofiq. Tomchilatkichning teshigi qanchalik kichik bo‘lsa, suvni yaxshi filtrlashga shunchalik ko‘proq e’tibor berish kerak.
Filtrni vaqti-vaqti bilan yuvib turish lozim.
Bosimni haddan tashqari oshirmang
Tomchilatish lentasi va tizimning boshqa qismlari ma’lum bosim oralig‘ida ishlash uchun mo‘ljallangan. Haddan tashqari yuqori bosim lenta, ulagichlar yoki boshqa qismlarning shikastlanishiga olib kelishi mumkin.
Agar suv nasos yoki vodoprovod orqali berilsa, tomchilatish lentasi yoki quvuri talab qilsa, bosim rostlagichdan foydalanish foydali.
Asosiy qoida oddiy: suv liniyaning oxiriga tezroq yetib borsin deb bosimni oshirmang.
To‘g‘ri sozlangan tizim oddiy shlang kabi kuchli oqim bermaydi, balki suvni imkon qadar bir tekis taqsimlaydi.
Liniyaning uzunligi muhim
Tomchilatish liniyasi qancha uzun bo‘lsa, uning boshidagi va oxiridagi bosim o‘rtasida farq paydo bo‘lish ehtimoli shuncha yuqori.
Shuning uchun butun tomorqa uchun bitta juda uzun liniya qilish har doim ham to‘g‘ri emas.
Agar boshidagi o‘simliklar ko‘p suv olib, oxiridagilarga sezilarli darajada kam suv tushayotgan bo‘lsa, tizimni bir nechta zonaga bo‘lish yoki xususiyatlari mos tomchilatish lentasidan foydalanish kerak.
Muayyan uzunlik uchun ishlab chiqaruvchi tavsiyalarini ham hisobga olish muhim.
Xato: faqat vaqtga qarab sug‘orish
Masalan, kranni 20 daqiqaga ochasiz va o‘simliklarga yetarli suv berildi deb hisoblaysiz.
Ammo bir tizimdagi 20 daqiqa bilan boshqa tizimdagi 20 daqiqa bir xil miqdordagi suv degani emas.
Masalan, bir tomchilatkich soatiga 1 litr, boshqasi esa 2 litr suv bersa, bir xil vaqt davomida sug‘orilganda o‘simliklar turli miqdorda suv oladi.
Shuning uchun faqat vaqtga emas, tomchilatkichlarning haqiqiy suv sarfiga ham qarash kerak.
Oddiy amaliy sozlash sxemasi
Kichik issiqxona yoki ekin qatori uchun quyidagi sxemadan boshlash mumkin:
Suv manbai → filtr → zarur bo‘lsa bosim rostlagich → asosiy quvur → kran/ulagichlar → tomchilatish liniyalari → liniya uchlarini yuvish.
Tizimni yig‘ib bo‘lgach, darhol sozlandi deb hisoblamang.
Avval suvni ochib, har bir liniyani tekshiring.
Quyidagilarga ishonch hosil qiling:
-
suv barcha liniyalarga yetib boryapti;
-
tomchilatkichlar bir tekis ishlayapti;
-
hech qayerda sizib chiqish yo‘q;
-
lenta bukilib yoki buralib qolmagan;
-
ulagichlardan suv chiqmayapti;
-
liniyaning oxiriga ham suv yetib boryapti;
-
iflosliklar tomchilatkichlarning ishlashiga xalaqit bermayapti.
Shundan keyin tizimni yuvish kerak.
Sug‘orish vaqtini qanday aniqlash mumkin?
Eng oddiy usul — haqiqiy suv sarfini o‘lchash.
Bir nechta tomchilatkich ostiga kichik idish qo‘ying va vaqtni o‘lchang. Masalan, agar tomchilatkich soatiga taxminan 2 litr suv bersa, 30 daqiqada undan taxminan 1 litr suv chiqadi.
Shundan keyin sug‘orishni taxmin bilan emas, haqiqiy suv sarfi asosida hisoblash mumkin.
Biroq o‘simliklarning suvga ehtiyoji ekin turiga, o‘simlik hajmiga, ob-havoga, tuproq turiga va rivojlanish bosqichiga bog‘liq.
Issiq paytda suvga ehtiyoj ko‘payadi, yomg‘irdan keyin esa kamayadi.
Loy tuproqda o‘ziga xos jihatlar bor
Og‘ir loy tuproqda suv qumloq yoki qumli tuproqqa qaraganda boshqacha tarqaladi.
Agar suvni juda tez va uzoq vaqt bersangiz, tomchilatkich atrofida haddan tashqari nam joy paydo bo‘lishi mumkin. Shuning uchun bunday tuproqda ko‘pincha suvni sekinroq berish va kerak bo‘lsa sug‘orishni bir necha bosqichga bo‘lish ma’qul.
Sug‘orishdan keyin namlikni faqat tomchilatkichning tagida emas, undan biroz uzoqroqda ham tekshirib ko‘ring.
Xato: barcha o‘simliklarni bir xil sug‘orish
Pomidor, bodring, qalampir, ko‘katlar va yosh nihollarning suvga ehtiyoji bir xil emas.
Bundan tashqari, bir xil ekinlar orasida ham vaqt o‘tishi bilan o‘simliklarning hajmi va ehtiyoji farq qilishi mumkin.
Shuning uchun bir xil sug‘orish vaqti butun tomorqa uchun har doim ham mos kelmaydi.
Suvga ehtiyoji keskin farq qiladigan ekinlarni alohida zonalarga ajratish yaxshiroq.
Tizimni yuvishni unutmang
Vaqt o‘tishi bilan quvur va lentalarning ichida turli zarrachalar to‘planishi mumkin.
Shuning uchun liniya uchlarini yechib olish yoki ularni yuvish imkonini beradigan qilib tayyorlash maqsadga muvofiq.
Muntazam yuvish to‘plangan iflosliklarni chiqarishga va tomchilatkichlarning tiqilib qolish xavfini kamaytirishga yordam beradi.
Tomchilatib sug‘orish orqali o‘g‘it berish mumkinmi?
Ayrim tizimlarda suv bilan birga eruvchan o‘g‘itlarni berish mumkin. Bu usul fertigasiyaga yaqin usul sifatida qo‘llanadi.
Ammo bunda ehtiyotkorlik zarur.
O‘g‘it suvda to‘liq erishi va bunday usulda foydalanishga mos bo‘lishi kerak. O‘g‘itli eritma berilgandan keyin tizimni toza suv bilan yuvish lozim, shunda qoldiqlar quvur va tomchilatkichlarda to‘planib qolmaydi.
Har qanday o‘g‘itni shunchaki suvda eritib, tomchilatish tizimiga yuborish mumkin deb hisoblash noto‘g‘ri.
Yangi boshlovchilarning asosiy xatolari
Ko‘pincha muammolar quyidagi oddiy xatolar sababli yuzaga keladi:
-
Filtrning yo‘qligi.
-
Bosimning haddan tashqari yuqori bo‘lishi.
-
Liniyalarning juda uzun qilinishi.
-
Tomchilatkichlar suv sarfining noto‘g‘ri tanlanishi.
-
Turli ekinlarni bir xil vaqt davomida sug‘orish.
-
Tuproq namligini nazorat qilmaslik.
-
Tizimni kam yuvish.
-
«Ortiqcha bo‘lsa ham zarar qilmaydi» degan fikr bilan juda ko‘p suv berish.
Asosiy xulosa
Yaxshi tomchilatib sug‘orish — imkon qadar ko‘p suv berish emas, balki o‘simlikka kerak bo‘lgan namlikni bir tekis va nazorat qilinadigan tarzda yetkazib berishdir.
Amaliy tizim quyidagi mantiq asosida quriladi:
filtrlash → to‘g‘ri bosim → mos liniya uzunligi → bir tekis suv sarfi → tuproq namligini nazorat qilish → muntazam yuvish.
Shu tamoyillardan boshlasangiz, hatto nisbatan oddiy tizimni ham samarali va ortiqcha xarajatlarsiz sozlash mumkin.