Tomchilatib sug‘orish ko‘pincha tomorqa va issiqxonani sug‘orishning eng qulay usullaridan biri deb hisoblanadi. Ammo, ehtimol, aynan sizga u umuman kerak emasdir.

Ayniqsa, agar siz ko‘proq suv sarflashni, butun maydonni o‘simlik ildizi joylashgan hudud o‘rniga keng maydon bo‘ylab sug‘orishni va begona o‘tlar bilan doimiy kurashishni istasangiz.

Boshqa holatlarda esa tomchilatib sug‘orish amalda qanday foyda berishini tushunib olishga arziydi.

Agar ko‘proq suv sarflamoqchi bo‘lsangiz, tomchilatib sug‘orishni ishlatmang

Oddiy sug‘orishda suv tuproqning katta qismini namlaydi. Namlikning bir qismi yuzadan bug‘lanadi, bir qismi yon tomonlarga oqib ketadi yoki o‘simliklar deyarli foydalanmaydigan joylarga tushadi.

Tomchilatib sug‘orish tizimi esa suvni oz-ozdan bevosita ildizlar joylashgan hududga yetkazish imkonini beradi.

Bu tomchilatib sug‘orish har qanday sharoitda avtomatik ravishda suvni tejaydi degani emas. Tizim juda uzoq vaqt ishlasa, tomchilatgichlarning sarfi noto‘g‘ri tanlansa yoki sizib chiqishlar bo‘lsa, suv baribir ko‘p sarflanishi mumkin.

Ammo tizim to‘g‘ri sozlanganida suvni kerakli joyga aniqroq yetkazish mumkin.

Agar maqsadingiz ko‘proq suv sarflash bo‘lsa, butun maydonni sug‘orishda davom etishingiz mumkin.

Ammo suvni tejab va oqilona ishlatmoqchi bo‘lsangiz, tomchilatib sug‘orish juda amaliy yechimga aylanishi mumkin.

Agar butun tuproqni sug‘ormoqchi bo‘lsangiz, tomchilatib sug‘orishni qo‘llamang

O‘simlikka eng avvalo ildizlar joylashgan hududda namlik kerak.

Tomchilatib sug‘orishda suvni aynan kerakli joyga yo‘naltirish mumkin.

Bu ayniqsa issiqxonalar va o‘simliklar qator qilib ekilgan egatlarda qulay.

Har safar butun egat yuzasini namlash o‘rniga, suvni o‘simliklarning ildiz zonalariga asta-sekin yetkazish mumkin.

Bunda tuproq turini ham hisobga olish kerak. Qumli tuproqda suv tezroq pastga ketishi mumkin, og‘ir gil tuproqda esa suv sekinroq tarqalib, ko‘proq yon tomonlarga yoyiladi.

Shuning uchun tomchilatgichlar orasidagi masofa va sug‘orish davomiyligini faqat «qo‘shnim shunday qilgan» degan tamoyil bilan tanlash to‘g‘ri emas.

Agar ko‘proq begona o‘t yetishtirmoqchi bo‘lsangiz, tomchilatib sug‘orishni o‘rnatmang

Mana shu yerda eng qiziq jihat boshlanadi.

Begona o‘tlarga ham suv kerak.

Oddiy sug‘orishda tuproqning katta qismi namlanadi. Natijada suvni faqat ekilgan o‘simliklar emas, balki tuproqning yuqori qatlamidagi begona o‘t urug‘lari ham oladi.

Tomchilatib sug‘orishda esa muntazam namlanadigan tuproq maydonini kamaytirish mumkin.

O‘simlikka kerak bo‘lmagan joyda namlik qancha kam bo‘lsa, ayrim begona o‘t urug‘larining unib chiqishi uchun sharoit ham shunchalik kamayadi.

Albatta, tomchilatib sug‘orish begona o‘tlarni butunlay yo‘qotmaydi.

Agar suv juda keng tarqalsa, lenta noto‘g‘ri joylashtirilsa yoki ortiqcha sug‘orilsa, begona o‘tlar baribir o‘sadi.

Ammo to‘g‘ri tashkil qilingan mahalliy sug‘orish begona o‘tlar bilan kurashni ancha yengillashtirishi mumkin.

Agar har kuni leyka ko‘tarib yurishni istasangiz, tomchilatib sug‘orishni ishlatmang

Agar tomorqa kichik bo‘lsa, qo‘lda sug‘orish mutlaqo normal yechim bo‘lishi mumkin.

Ammo bir necha o‘nlab egatlar, issiqxona yoki muntazam sug‘orishni talab qiladigan ekinlar bo‘lgan maydonni tasavvur qiling.

Bunday sharoitda har kuni leyka bilan yurish alohida mehnatga aylanadi.

Tomchilatib sug‘orish tizimi bu ishning katta qismini avtomatlashtirish imkonini beradi.

Agar unga taymer qo‘shilsa, sug‘orishni belgilangan vaqtda odamning har kuni ishtirokisiz bajarish mumkin.

Bu ayniqsa o‘simliklarga tez-tez, lekin oz miqdorda suv berish kerak bo‘lgan sharoitlarda qulay.

Agar eng issiq paytda sug‘orishni xohlasangiz, tomchilatib sug‘orishni qo‘llamang

Tomchilatib sug‘orish tizimi suvni o‘simliklar va maydon sharoitiga mos vaqtda berish imkonini yaratadi.

Issiq havoda sug‘orishni ertalab yoki bug‘lanish kamroq bo‘ladigan boshqa qulay vaqtda tashkil qilish mumkin.

Avtomatlashtirish esa sug‘orishni odamning bo‘sh vaqtiga bog‘lab qo‘ymaslik imkonini beradi.

Biroq kechqurun sug‘orish har doim ertalabkidan yaxshi yoki aksincha, deb aytish to‘g‘ri emas. Sug‘orish rejimi ekin turi, iqlim, harorat, namlik va maydon sharoitiga bog‘liq.

Agar doimo ho‘l egatda yurishni istasangiz, tomchilatib sug‘orishni ishlatmang

An’anaviy sug‘orishda tuproq yuzasi ancha namlanishi mumkin.

Shundan keyin egatda ishlash noqulay bo‘ladi: loy, ko‘lmak va yuvilib ketgan tuproq paydo bo‘lishi mumkin.

To‘g‘ri sozlangan tomchilatib sug‘orishda esa suv mahalliy tarzda beriladi. Shu sababli tuproq yuzasining katta qismi nisbatan quruq qoladi.

Bu ayniqsa issiqxonada qulay.

Agar har mavsum yangi tizim sotib olishni xohlasangiz, tomchilatib sug‘orishni o‘rnatmang

Bu yerda jiddiy istisno bor.

Tomchilatib sug‘orish tizimi dastlabki xarajatlarni talab qiladi.

Tizimga qarab quyidagilar kerak bo‘lishi mumkin:

• magistral quvur;

• filtr;

• tomchilatib sug‘orish lentasi yoki tomchilatgichli quvur;

• ulagichlar va kranlar;

• bosim rostlagich;

• taymer yoki boshqa avtomatika.

Bir nechta kichik egat uchun murakkab tizim ortiqcha bo‘lishi mumkin.

Ammo katta maydon yoki issiqxonada qulaylik, sug‘orishning aniqligi va suvni oqilona sarflash imkoniyati xarajatlarni oqlashi mumkin.

Bunda ayrim sarflanadigan qismlarni, masalan, tomchilatish lentasini vaqti-vaqti bilan almashtirish kerak bo‘lishi mumkin.

Shuning uchun tizim tanlashda faqat sotib olish narxini emas, balki undan foydalanish va xizmat ko‘rsatish xarajatlarini ham hisobga olish kerak.

Endi jiddiy gaplashamiz: kimga tomchilatib sug‘orish kerak?

Agar siz:

• suvni tejamkor sarflashni;

• namlikni bevosita ildiz zonasiga yetkazishni;

• muntazam namlanadigan tuproq maydonini kamaytirishni;

• begona o‘tlar bilan kurashni yengillashtirishni;

• qo‘l mehnatini kamaytirishni;

• sug‘orishni avtomatlashtirishni;

• tuproq namligini barqarorroq saqlashni

xohlasangiz — tomchilatib sug‘orishni ko‘rib chiqishga arziydi.

U ayniqsa issiqxonalarda, sabzavot ekilgan egatlarda, rezavor ekinlarni yetishtirishda va suv cheklangan joylarda foydali bo‘lishi mumkin.

Ammo bitta muhim shart bor: tizimni to‘g‘ri tanlash va sozlash kerak.

Natija nimaga bog‘liq?

Tomchilatib sug‘orish samaradorligiga quyidagilar ta’sir qiladi:

Suv sifati. Mexanik aralashmalar tomchilatgichlarni tiqib qo‘yishi mumkin.

Filtrlash. Filtr tizimni ifloslanishdan himoya qilishga yordam beradi.

Bosim. Juda yuqori yoki yetarli bo‘lmagan bosim tizimning normal ishlashiga xalaqit berishi mumkin.

Tuproq turi. Suv qumli, qumoq va gil tuproqlarda turlicha tarqaladi.

O‘simliklar orasidagi masofa. Bu tomchilatgichlarning joylashuviga ta’sir qiladi.

Sug‘orish davomiyligi. Hatto yaxshi tizim ham juda uzoq ishlatilsa, suvni ortiqcha sarflashi mumkin.

Tizimning holati. Sizib chiqishlar, shikastlangan lenta va nosoz ulagichlar ham suv sarfini oshiradi.

Shuning uchun tomchilatish lentasini o‘rnatish — ishning faqat yarmi.

Yana o‘simliklarga qancha suv kerakligini va uni qanchalik tez-tez berish kerakligini to‘g‘ri aniqlash muhim.

Demak, paradoks

Agar ko‘proq suv sarflashni, ko‘proq ishlashni va ko‘proq begona o‘t yetishtirishni xohlasangiz, tomchilatib sug‘orishni qo‘llamang.

Agar bularning hech biri sizga kerak bo‘lmasa, ehtimol tomchilatib sug‘orish sizning tomorqangizga mos keladimi-yo‘qmi, shuni ko‘rib chiqish vaqti kelgandir.

Eng muhimi: yaxshi sug‘orish tizimi shunchaki suv beradigan tizim emas.

Yaxshi tizim o‘simlikka kerakli miqdordagi suvni aynan kerakli joyga yetkazib beradi.

Material axborot xarakteriga ega. Sug‘orish rejimi ekin turi, tuproq xususiyatlari, ob-havo, suv sifati va tomchilatib sug‘orish tizimining xususiyatlarini hisobga olgan holda tanlanishi kerak.