Tomchilatib sug‘orish issiqxonada o‘simliklarni sug‘orishning eng qulay usullaridan biridir. U suvni to‘g‘ridan-to‘g‘ri ildiz zonasiga yetkazish, vaqtni tejash va to‘g‘ri sozlanganda tuproq namligini barqarorroq saqlash imkonini beradi.
Ammo tomchilatib sug‘orish lentasini o‘rnatishning o‘zi yaxshi natijani kafolatlamaydi. Noto‘g‘ri sug‘orish rejimi, tomchilatgichlarning tiqilib qolishi, ortiqcha bosim yoki tuproqning doimiy nam bo‘lishi ildizlar bilan bog‘liq muammolar va hosildorlikning pasayishiga olib kelishi mumkin.
Keling, tomchilatib sug‘orish qanday ishlashi, uning afzalliklari va kamchiliklari hamda qanday xatolardan saqlanish kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Tomchilatib sug‘orish nima?
Tomchilatib sug‘orish — suvni kichik porsiyalarda bevosita o‘simliklarning ildiz zonasiga yetkazadigan quvurlar, tomchilatib sug‘orish lentalari yoki shlanglar tizimidir.
Chelak, leykа yoki shlang bilan sug‘orishdan farqli ravishda suv asta-sekin va ma’lum joyga beriladi.
To‘g‘ri sozlanganda bu ildiz zonasida kerakli namlikni saqlash va o‘simlik foydalanmaydigan joylarga suv sarflamaslik imkonini beradi.
Nega tomchilatib sug‘orish issiqxonada ayniqsa qulay?
Issiqxonada tabiiy yog‘ingarchilik bo‘lmaydi. Shuning uchun suv rejimi deyarli to‘liq inson tomonidan boshqariladi.
Tomchilatib sug‘orish:
-
suvni bevosita o‘simliklarga yetkazadi;
-
suv isrofini kamaytiradi;
-
mehnatni kamaytiradi;
-
namlikni bir maromda saqlashga yordam beradi;
-
barglarni keraksiz ho‘llamaydi;
-
sug‘orishni avtomatlashtirish imkonini beradi.
O‘simliklar soni ko‘p bo‘lgan yoki issiq kunlarda muntazam sug‘orish zarur bo‘lgan issiqxonalarda uning afzalligi ayniqsa seziladi.
Tomchilatib sug‘orishning asosiy afzalliklari
Suvni tejash
To‘g‘ri sozlangan tomchilatib sug‘orish nazoratsiz yuzaki sug‘orishga nisbatan suv sarfini sezilarli kamaytirishi mumkin.
Suv butun maydonga emas, bevosita ildiz zonasiga beriladi.
Ammo haqiqiy tejamkorlik tizim turi, tuproq, ekin, sug‘orish rejimi va jihozlarning holatiga bog‘liq. Shuning uchun barcha issiqxonalar uchun bir xil tejamkorlik foizini va’da qilib bo‘lmaydi.
Begona o‘tlar kamroq bo‘ladi
Tomchilatib sug‘orishda asosan o‘simliklar atrofi namlanadi.
Qator oralari nisbatan quruq qoladi. Shu sababli to‘g‘ri tashkil qilingan sug‘orishda begona o‘tlarning o‘sishi uchun sharoit biroz yomonlashadi.
Ammo tomchilatib sug‘orish begona o‘tlarni butunlay yo‘q qilmaydi.
Barglar quruq qoladi
Suv issiqxonaning hamma joyiga sachramaydi. Shu sababli barg va poyalar odatda quruq qoladi.
Bu ayrim zamburug‘ kasalliklarining tarqalishi uchun qulay sharoitlarni kamaytirishi mumkin.
Ayniqsa pomidor kabi barglarning namlanishiga sezgir ekinlarda bu muhim.
Ammo tomchilatib sug‘orishning o‘zi fitoftora yoki boshqa kasalliklardan himoya qilmaydi. O‘simliklarning sog‘lig‘iga harorat, havo namligi, shamollatish, ekish zichligi va boshqa omillar ham ta’sir qiladi.
O‘simliklarning bir maromda rivojlanishi
Tizim to‘g‘ri hisoblangan va barcha tomchilatgichlar bir xil ishlayotgan bo‘lsa, o‘simliklar oladigan suv miqdori barqarorroq bo‘ladi.
Bu namlik rejimini saqlashga va tuproqning haddan tashqari qurib ketishi yoki ortiqcha namlanishining oldini olishga yordam beradi.
Avtomatlashtirish imkoniyati
Tomchilatib sug‘orish tizimini avtomatika bilan osongina birlashtirish mumkin.
Masalan:
-
taymer;
-
kontroller;
-
tuproq namligi datchigi;
-
nasos;
-
yig‘ma idish;
-
elektromagnit klapan.
Shunda sug‘orish tizimini deyarli mustaqil ishlaydigan qilib sozlash mumkin.
Tomchilatib sug‘orishning kamchiliklari
Tizimning zaif tomonlari ham bor.
Tomchilatgichlarning tiqilib qolishi
Bu eng ko‘p uchraydigan muammolardan biridir.
Qum, zang, organik qoldiqlar va boshqa aralashmalar tomchilatgichlarning suv o‘tkazish qobiliyatini kamaytirishi mumkin.
Shuning uchun tizim oldidan mos filtr o‘rnatish maqsadga muvofiq.
Suvning minerallashuvi yuqori bo‘lsa, qo‘shimcha nazorat ham talab qilinishi mumkin.
Sug‘orishning bir xil bo‘lmasligi
Agar tizimdagi bosim noto‘g‘ri tanlangan bo‘lsa yoki quvurlar juda uzun bo‘lsa, turli o‘simliklarga beriladigan suv miqdori farq qilishi mumkin.
Natijada liniyaning boshidagi o‘simliklar ko‘proq, oxiridagilar esa kamroq suv olishi mumkin.
Katta tizimlarda quvur diametri, liniya uzunligi, ishchi bosim va tomchilatgich turini to‘g‘ri tanlash muhim.
Dastlabki xarajatlar
Tizim uchun quyidagilar kerak bo‘lishi mumkin:
-
asosiy quvur;
-
tomchilatib sug‘orish lentalari yoki shlanglar;
-
fitinglar;
-
filtr;
-
kranlar;
-
zarur bo‘lsa, nasos va avtomatika.
Kichik issiqxona uchun tizim unchalik qimmat bo‘lmasligi mumkin. Murakkab avtomatlashtirish esa qo‘shimcha xarajat talab qiladi.
Texnik xizmat kerak
Yaxshi tizim ham vaqti-vaqti bilan tekshirilishi kerak.
Quyidagilarni nazorat qilish zarur:
-
filtr;
-
birikmalarning zichligi;
-
bosim;
-
tomchilatgichlarning holati;
-
suvning bir tekis berilishi.
Eng ko‘p uchraydigan xatolar
1-xato. Juda tez-tez sug‘orish
Keng tarqalgan xato: suv tomchi shaklida berilayotgan bo‘lsa, doimiy sug‘orish mumkin deb o‘ylash.
Aslida o‘simlikka uzluksiz suv oqimi emas, ildiz zonasida to‘g‘ri suv-havo rejimi kerak.
Doim nam tuproqda havo kamayib, ildiz kasalliklari uchun sharoit paydo bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun tuproq holati va ekinning ehtiyojiga qarab sug‘orish kerak.
2-xato. Ob-havoni hisobga olmaslik
O‘simliklarning suvga ehtiyoji harorat, quyosh nuri, havo namligi, rivojlanish bosqichi va o‘simlik kattaligiga qarab o‘zgaradi.
Issiq va quyoshli kunda suvga ehtiyoj odatda yuqoriroq bo‘ladi.
Bahor, kuz yoki bulutli havoda esa sug‘orish kamroq talab qilinishi mumkin.
Shuning uchun butun mavsum davomida bir xil jadvaldan foydalanish har doim ham to‘g‘ri emas.
3-xato. Filtr o‘rnatmaslik
Suv tarkibida mexanik aralashmalar bo‘lsa, tomchilatgichlar asta-sekin tiqilib qoladi.
Filtr, ayniqsa quduq, ochiq suv havzasi yoki yig‘ma idishdagi suv ishlatilganda, tizimning eng muhim qismlaridan biridir.
4-xato. Tuproq holatini nazorat qilmaslik
To‘liq avtomatlashtirilgan tizim ham o‘simlik va tuproqni kuzatish zaruratini bekor qilmaydi.
Ildiz zonasidagi tuproq namligini vaqti-vaqti bilan tekshiring.
Muhimi faqat tizim necha daqiqa ishlagani emas, balki qanday natija berganidir.
5-xato. Barcha ekinlarni bir xil sug‘orish
Bodring, pomidor, qalampir va boshqa ekinlarning suvga ehtiyoji bir xil emas.
Hatto bir xil turdagi o‘simliklarning ehtiyoji ham yoshi, kattaligi va o‘sish sharoitiga qarab farq qilishi mumkin.
Shuning uchun imkon bo‘lsa, turli ekinlarni alohida sug‘orish liniyalariga ajratish ma’qul.
6-xato. Bosimning haddan tashqari yuqori bo‘lishi
Juda yuqori bosim ayrim tomchilatgichlarning normal ishlashini buzishi, suv sarfini oshirishi yoki birikmalarga ortiqcha yuklama berishi mumkin.
Ishchi bosim ishlatilayotgan jihozlarga mos bo‘lishi kerak.
Qanday suvdan foydalanish ma’qul?
Issiqxona uchun mexanik aralashmalari kam va haddan tashqari minerallashmagan toza suvdan foydalanish ma’qul.
Yig‘ma idishdagi suv amaliy jihatdan qulay variant bo‘lib, u oldindan iliqroq haroratgacha isib oladi.
Quduq yoki vodoprovod suvidan foydalanilganda uning qattiqligi va minerallashuvini hisobga olish foydali.
Tomchilatgichlarni mexanik aralashmalardan himoya qilish uchun filtr kerak.
Sug‘orish bilan oziqlantirishni birlashtirish mumkinmi?
Ha. Eritilgan o‘g‘itlarni sug‘orish suvi bilan birga berish fertigatsiya deb ataladi.
Bu usul oziqa moddalarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri ildizlar joylashgan hududga yetkazish imkonini beradi.
Afzalliklari:
-
vaqt tejaladi;
-
eritilgan o‘g‘itlar bir tekis tarqaladi;
-
kichik dozalarni tez-tez berish mumkin;
-
avtomatlashtirish qulay.
Ammo dozalashga qat’iy rioya qilish kerak. O‘g‘it konsentratsiyasining haddan tashqari yuqori bo‘lishi ildizlarga zarar yetkazishi va tuproqda tuzlar to‘planishiga olib kelishi mumkin.
Qaysi ekinlarga tomchilatib sug‘orish mos keladi?
Tomchilatib sug‘orish deyarli barcha issiqxona ekinlari uchun mos:
-
pomidor;
-
bodring;
-
qalampir;
-
baqlajon;
-
qulupnay;
-
ko‘katlar;
-
boshqa ko‘plab sabzavot va rezavor ekinlar.
Ayniqsa qator qilib ekiladigan va ildiz zonasi aniq bo‘lgan o‘simliklar uchun qulay.
Tomchilatib sug‘orishni o‘zingiz qilish mumkinmi?
Kichik issiqxona uchun tizimni mustaqil yig‘ish juda ham mumkin.
Oddiy sxema:
suv manbai → filtr → yig‘ma idish → asosiy quvur → tomchilatib sug‘orish liniyalari → o‘simliklar.
Agar avtomatlashtirish kerak bo‘lsa, idishdan keyin nasos, taymer yoki kontroller va elektromagnit klapan o‘rnatish mumkin.
Tizimni to‘liq o‘rnatishdan oldin uni kichik maydonda sinab ko‘rib, barcha tomchilatgichlar suvni bir tekis berayotganiga ishonch hosil qilish foydali.
Tizim to‘g‘ri ishlayotganini qanday bilish mumkin?
To‘g‘ri sozlangan sug‘orishning belgilari:
-
o‘simliklar doimiy ravishda qurib qolmaydi;
-
ildiz zonasida uzoq vaqt ortiqcha namlik turmaydi;
-
tomchilatgichlar bir tekis ishlaydi;
-
liniyaning oxiriga ham boshidagi kabi yetarli suv yetib boradi;
-
tuproq yuzasida doimiy ko‘lmak paydo bo‘lmaydi;
-
o‘simliklarda suv yetishmasligi yoki ortiqcha namlikning yaqqol belgilari kuzatilmaydi.
Agar ayrim o‘simliklar boshqalaridan ancha ortda qolsa, muammo faqat o‘g‘it yoki kasallikda bo‘lmasligi mumkin. Sug‘orish tizimini ham tekshirish kerak.
Asosiy xulosa
Tomchilatib sug‘orish issiqxona uchun haqiqatan ham qulay texnologiya. Ammo uning samaradorligi faqat tomchilatib sug‘orish lentasini o‘rnatishga emas, balki butun tizimni to‘g‘ri sozlashga bog‘liq.
Yaxshi tizim ildiz zonasini yetarli, ammo ortiqcha bo‘lmagan darajada namlab turishi kerak.
Suvni filtrlash, jihozlarni to‘g‘ri tanlash, bosimni nazorat qilish, ob-havoni hisobga olish va tuproq namligini vaqti-vaqti bilan tekshirish ko‘plab muammolarning oldini oladi.
Eng muhimi — avtomatik sug‘orishni butunlay nazoratsiz qoldirmaslik. Avtomatika issiqxonaga qarashni yengillashtirishi kerak, o‘simliklarni kuzatishning o‘rnini esa to‘liq bosmasligi lozim.