Kuzgi javdar mashhur sideratlardan biridir.

U tez yashil massa hosil qiladi, begona o‘tlar bilan yaxshi raqobatlashadi, tuproqni eroziyadan himoya qiladi va kuchli ildiz tizimiga ega.

Bir qarashda, loy tuproq uchun ham juda yaxshi variantdek ko‘rinadi.

Ammo bir muhim jihat bor.

Aynan og‘ir loy tuproqda javdar har doim ham eng yaxshi tanlov emas.

Buning sababi javdarning yomon siderat ekanida emas. Muammo uning xususiyatlari bilan loy tuproqning xususiyatlari birlashganda yuzaga keladi.

Nima uchun javdar begona o‘tlarni yaxshi bostiradi?

Javdar tezda bo‘sh joylarni egallaydi va zich o‘simlik qoplamini hosil qiladi.

Bundan tashqari, u ko‘p miqdorda o‘simlik qoldiqlarini hosil qiladi. O‘rilgandan yoki qurigandan keyin bu qoldiqlar tuproq yuzasini qoplashi mumkin.

Natijada begona o‘tlar uchun:

• yorug‘lik olish;
• bo‘sh joyni egallash;
• bahorda rivojlanish;
• suv va oziqa uchun raqobat qilish

qiyinlashadi.

Shuning uchun javdar tuproqni tez yopish va begona o‘tlarni bostirish kerak bo‘lgan joylarda foydali.

Ammo begona o‘tlarni bostirish uchun yaxshi bo‘lgan xususiyatlar og‘ir loy tuproqni yaxshilash uchun har doim ham qulay emas.

Asosiy muammo — ko‘p va dag‘al organik massa

Javdar juda katta miqdorda o‘simlik qoldiqlarini hosil qilishi mumkin.

Agar vaqtida o‘rilsa, bu massa bilan ishlash osonroq.

Ammo kechroq bosqichgacha kutib turilsa, poyalari dag‘allashadi va tarkibida uglerodli moddalar ko‘payadi.

Bunday massani tuproqqa aralashtirganda mikroorganizmlar uni parchalash uchun azotdan foydalanadi.

Natijada o‘simliklar uchun mavjud azot vaqtincha kamayishi mumkin.

Bu ayniqsa javdardan keyin darhol oziq moddalarga talabchan ekin ekilsa, noqulay.

Nima uchun bu aynan loy tuproqda muhim?

Og‘ir loy tuproq bahorda sekinroq isiydi va ortiqcha namlikni uzoqroq saqlashi mumkin.

Agar bunga katta miqdordagi yomon parchalanayotgan o‘simlik qoldiqlari qo‘shilsa, ekin maydonini keyingi ekishga tayyorlash qiyinlashishi mumkin.

Shuning uchun kichik tomorqada keyinchalik yana qayta ishlash kerak bo‘ladigan juda katta miqdordagi dag‘al massa hosil qilish har doim ham oqilona emas.

Ikkinchi muammo — javdar ko‘p suv iste’mol qiladi

Javdar kuchli ildiz tizimiga ega va faol rivojlanadi.

Bu uning afzalligi, ammo ayrim sharoitlarda kamchiligi ham bo‘lishi mumkin.

Namlik yetishmaydigan uchastkada javdar sezilarli miqdorda suv sarflashi mumkin.

Kuz-qish davrida bu odatda muammo emas.

Ammo bahorda javdar faol o‘sishda davom etsa va uni kech o‘rilsa, keyingi ekin bilan suv uchun raqobat qilishi mumkin.

Bu ayniqsa bahori issiq va quruq bo‘lgan hududlarda muhim.

Uchinchi muammo — kuchli ildizlar loy tuproqni darhol yumshatib yubormaydi

Ko‘pincha shunday fikr uchraydi:

«Javdarning ildizlari kuchli, demak u loy tuproqni juda yaxshi yumshatadi».

Hammasi ham shunchalik oddiy emas.

Ha, javdar ildizlari tuproqqa kirib, biologik kanallar hosil qiladi.

Ildizlar nobud bo‘lgandan keyin bu kanallar suv va havoning harakatini yaxshilashi mumkin.

Ammo tuproq juda zichlashgan bo‘lsa, bir marta javdar ekish muammoni hal qilmaydi.

Juda zich loy tuproqda yosh ildizlarning chuqur kirib borishi ham qiyin bo‘ladi.

Shuning uchun bir mavsumdan keyin og‘ir loy tuproq butunlay yumshab ketishini kutmaslik kerak.

To‘rtinchi muammo — javdar juda faol raqobatlashadi

Javdar faqat begona o‘tlar bilan raqobatlashmaydi.

U boshqa o‘simliklar bilan ham faol raqobat qilishi mumkin.

Agar o‘rish vaqtini o‘tkazib yuborsangiz, o‘simlik rivojlanishda davom etadi, dag‘allashadi va yanada ko‘p massa hosil qiladi.

Agar urug‘lari to‘kilib ketsa, tartibli siderat o‘rniga o‘z-o‘zidan ko‘payadigan o‘simlik paydo bo‘lishi mumkin.

Shuning uchun javdarni «o‘zi qurib qolguncha» uchastkada qoldirish yaxshi fikr emas.

Beshinchi muammo — javdardan keyin egatni tayyorlash qiyinroq

Tasavvur qiling:

kuzda javdar ekildi → bahorda yaxshi qishladi → tez o‘sishni boshladi.

Endi uni o‘z vaqtida olib tashlash kerak.

Agar yashil massa kam bo‘lsa, bu oson.

Agar massa ko‘p va poyalari dag‘al bo‘lsa, ko‘proq ish talab qilinadi:

• o‘rish;
• olib tashlash yoki maydalash;
• qoldiqlarni to‘g‘ri joylashtirish;
• qisman parchalanishini kutish;
• keyingi ekin uchun tuproqni tayyorlash.

Katta maydon uchun bu maqbul bo‘lishi mumkin.

Kichik tomorqada esa ortiqcha ishni kamaytirish maqsadida qulayroq siderat tanlash mumkin.

Javdar o‘rniga nimani tanlash mumkin?

Agar asosiy maqsad loy tuproqni asta-sekin yaxshilash bo‘lsa, boshqa variantlarni ham ko‘rib chiqish mumkin.

Suli

Suli nazorat qilish osonroq bo‘lgan sideratlardan biridir va aralashmalar uchun ham yaxshi mos keladi.

Ayniqsa:

suli + vika

aralashmasi qiziqarli variant.

Suli o‘simlik massasi va ildiz tizimini beradi, vika esa dukkakli o‘simlik hisoblanadi.

Fatseliya

Fatseliya tez rivojlanadi va ko‘plab tuproq turlariga mos keladi.

U ortiqcha dag‘al poyalar hosil qilmaydigan, nisbatan tez o‘suvchi siderat kerak bo‘lganda qulay.

Moyli rediska

Agar asosiy maqsad zich tuproq qatlamlari bilan ishlash bo‘lsa, moyli rediskani ko‘rib chiqish mumkin.

Uning ildiz tizimi yaxshi rivojlangan va zich qatlamlarga kirib borishi mumkin.

Aralashmalar

Loy tuproq uchun ko‘pincha bir xil o‘simlikni doimiy ekishdan ko‘ra aralash sideratlar qiziqarliroq.

Masalan:

suli + vika

toza javdar ekinidan ko‘ra amaliyroq bo‘lishi mumkin.

Javdarni qachon baribir ekish mumkin?

Javdardan butunlay voz kechish shart emas.

Uning foydali tomoni ko‘p.

Javdar ayniqsa quyidagi maqsadlarda yaxshi:

• tuproqni tez yopish;
• begona o‘tlarni bostirish;
• uchastkani eroziyadan himoya qilish;
• ko‘p miqdorda o‘simlik qoldig‘i olish;
• qishda tuproq yuzasini yopiq holda saqlash.

Demak, savol:

«Javdar yaxshi sideratmi yoki yomonmi?»

emas.

To‘g‘ri savol:

«Men javdardan qanday maqsadda foydalanmoqchiman?»

Agar asosiy vazifa begona o‘tlarni bostirish va tuproqni himoya qilish bo‘lsa, javdar juda foydali bo‘lishi mumkin.

Agar maqsad og‘ir loy tuproqni ortiqcha mehnatsiz yaxshilash bo‘lsa, boshqa variantlarni ham solishtirish kerak.

Loy tuproqda javdarni muammosiz qanday ishlatish mumkin?

Agar javdar ekishga qaror qilsangiz, bir nechta qoidaga rioya qiling.

Uni haddan tashqari o‘stirib yubormang

Poyalari juda dag‘al bo‘lib ketishidan oldin o‘rib olish ma’qul.

Urug‘ to‘kilishiga yo‘l qo‘ymang

Aks holda siderat keyinchalik begona o‘tga aylanishi mumkin.

Juda katta massani chuqur ko‘mmang

Ko‘p miqdordagi yangi o‘simlik qoldiqlarini chuqur tuproqqa yashirish ma’qul emas.

Keyingi ekinni hisobga oling

Javdardan keyin oziqa moddalarga, ayniqsa mavjud azotga talabi yuqori bo‘lgan ekinni o‘ylamasdan darhol ekmang.

Namlikni kuzating

Bahorda qurg‘oqchilik bo‘lsa, javdarni o‘z vaqtida o‘rib olishni kechiktirmang.

Eng muhimi

Javdarning kuchli tomonlari haqiqatan ham ko‘p.

U:

begona o‘tlarni yaxshi bostiradi + tuproqni himoya qiladi + ko‘p o‘simlik massasi beradi + kuchli ildiz tizimini hosil qiladi.

Ammo aynan shu xususiyatlar og‘ir loy tuproqni tez va ortiqcha mehnatsiz yaxshilash maqsadida ayrim hollarda kamchilikka aylanishi mumkin.

Shuning uchun javdarni yomon siderat deb bo‘lmaydi.

To‘g‘riroq fikr:

loy tuproq uchun javdar — maxsus vazifaga mos vosita, universal yechim emas.

Agar maqsad tuproq tuzilishini yaxshilash bo‘lsa, suli, fatseliya, moyli rediska va dukkaklilar bilan aralashmalarni ham ko‘rib chiqish ma’qul.

Agar esa uchastkaning asosiy muammosi begona o‘tlar bo‘lsa, javdar aynan kerakli siderat bo‘lishi mumkin.