Ko‘pchilik tomorqachilar urug‘, o‘g‘it va o‘simliklarni himoya qilish vositalariga e’tibor beradi, ammo sug‘orish suvining sifatini kamdan-kam o‘ylaydi.
Vaholanki, suv tuproq va ildizlar bilan muntazam aloqa qiladi. Uning tarkibi vaqt o‘tishi bilan tuproq holatiga, sug‘orish tizimining ishlashiga va ayrim oziqa elementlarining o‘zlashtirilishiga ta’sir qilishi mumkin.
Suv sifatining muhim ko‘rsatkichlaridan biri — qattiqlik. U asosan suvda erigan kalsiy va magniy tuzlari miqdori bilan bog‘liq.
Keling, qattiq va yumshoq suv o‘rtasidagi farqni, bu holat o‘simliklar uchun qachon muhimligini va tomorqachi qanday choralar ko‘rishi kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Suv qattiqligi nima?
Suvning qattiqligi asosan undagi erigan kalsiy va magniy birikmalari miqdori bilan belgilanadi.
Bu moddalar qancha ko‘p bo‘lsa, suv shunchalik qattiq bo‘ladi.
Shuning uchun qattiq suv ko‘pincha:
- ohak qoplamasi;
- sanitariya jihozlaridagi cho‘kma;
- choynakdagi quyqa;
- sug‘orish tizimidagi mineral qoldiqlar
hosil qiladi.
Ammo kalsiy yoki magniyning o‘zi o‘simliklar uchun zararli emas. Aksincha, ikkala element ham o‘simliklarning normal rivojlanishi uchun zarur.
Yumshoq suv nima?
Yumshoq suv tarkibida kalsiy va magniy nisbatan kam bo‘ladi.
Yomg‘ir suvi ko‘pincha shunday suvga kiradi.
Ko‘pchilik o‘simliklar yumshoq suv bilan yaxshi sug‘oriladi.
Ammo suv qancha yumshoq bo‘lsa, shuncha yaxshi degan xulosa ham to‘g‘ri emas. O‘simliklarga mineral elementlar kerak va ularning miqdori me’yorida bo‘lishi muhim.
Qattiq suv qayerdan keladi?
Yuqori qattiqlik ko‘pincha:
- artezian skvajinalarda;
- ayrim quduqlarda;
- ayrim suv ta’minoti tizimlarida
uchraydi.
Suv ohaktosh va boshqa mineral jinslar orqali o‘tganda ulardagi kalsiy va magniy birikmalarining bir qismini eritib oladi.
Shuning uchun hatto qo‘shni tomorqalardagi suv tarkibi ham sezilarli darajada farq qilishi mumkin.
Kalsiy va magniy o‘simliklarga foydalimi?
Ha.
Kalsiy hujayra devorlarining shakllanishi va o‘simlik to‘qimalarining normal ishlashida ishtirok etadi.
Magniy xlorofill tarkibiga kiradi va fotosintezda muhim rol o‘ynaydi.
Shuning uchun sug‘orish suvidagi bu elementlarning me’yoriy miqdori muammo emas.
Muammo suv bilan birga tuproqqa doimiy ravishda juda ko‘p erigan tuzlar tushganda boshlanadi.
Juda qattiq suv qanday zarar yetkazishi mumkin?
Minerallashuvi yuqori suvdan uzoq vaqt foydalanilganda tuproqda tuzlar asta-sekin to‘planishi mumkin.
Bu:
- tuproqning kimyoviy xususiyatlari o‘zgarishiga;
- ayrim oziqa elementlarining o‘zlashtirilishi yomonlashishiga;
- mineral cho‘kmalar hosil bo‘lishiga;
- tomchilatib sug‘orish tizimida muammolar paydo bo‘lishiga;
- o‘simliklarga tushadigan tuz yuklamasi ortishiga
olib kelishi mumkin.
Bu ayniqsa issiqxonalar uchun muhim.
Nima uchun issiqxona ko‘proq xavf ostida?
Ochiq maydonda yomg‘ir tuproqni vaqti-vaqti bilan yuvib, erigan tuzlarning bir qismini chuqurroq qatlamlarga olib ketadi.
Issiqxonada esa bunday tabiiy yuvilish deyarli yo‘q.
Shuning uchun minerallashgan suvdan doimiy foydalanilganda tuzlar ildizlar joylashgan qatlamda asta-sekin to‘planishi mumkin.
Bunda muammo faqat qattiqlikka emas, balki suvning umumiy minerallashuvi va undagi tuzlarning tarkibiga ham bog‘liq.
Suv juda qattiq ekanini qanday bilish mumkin?
Bilvosita belgilar:
- tuproq yuzasida oq qoplama;
- idishlarda ohak qoldiqlari;
- tomchilatgichlarda cho‘kma;
- sug‘orish tizimining tez-tez tiqilib qolishi;
- maishiy texnikada tez quyqa hosil bo‘lishi.
Ammo faqat tashqi belgilar asosida suv qattiqligini aniq aniqlab bo‘lmaydi.
Muhim bo‘lsa, suv tahlilini o‘tkazish ma’qul.
Qattiq suv tomchilatib sug‘orishga qanday ta’sir qiladi?
Bu eng ko‘p uchraydigan muammolardan biridir.
Mineral cho‘kmalar:
- tomchilatgichlarning o‘tish teshiklarini toraytirishi;
- suv berishning bir tekisligini buzishi;
- tizimning ayrim qismlarini asta-sekin tiqib qo‘yishi
mumkin.
Shuning uchun qattiq yoki minerallashgan suvdan foydalanishda:
- sifatli filtr;
- tizimni muntazam yuvish;
- tomchilatgichlarning ishlashini nazorat qilish
muhim.
Juda yumshoq suv zararli emasmi?
Ko‘pchilik tomorqa ekinlari uchun yumshoq suvning o‘zi muammo emas.
Ammo deyarli butunlay minerallardan tozalangan suv ham doimiy sug‘orish uchun eng yaxshi variant bo‘lishi shart emas.
O‘simliklar mineral elementlarni faqat suvdan emas, asosan tuproq va o‘g‘itlardan oladi.
Shuning uchun maqsad suvni maksimal darajada yumshatish emas, balki ortiqcha tuz yuklamasiga yo‘l qo‘ymaslikdir.
Nima uchun yomg‘ir suvi yaxshi hisoblanadi?
Yomg‘ir suvi odatda qattiqligi past bo‘ladi va tarkibida erigan mineral tuzlar nisbatan kam.
Shuning uchun u ko‘pincha sug‘orish uchun juda mos keladi.
Uni:
- bochkalarda;
- yig‘ish idishlarida;
- maxsus rezervuarlarda
to‘plash mumkin.
Ammo ifloslangan yuzalardan suv yig‘ish yoki iflos idishlardan foydalanish tavsiya etilmaydi.
Suvni yumshatish kerakmi?
Ko‘pchilik holatda — yo‘q.
Agar o‘simliklar yaxshi rivojlanayotgan bo‘lsa, tuproqda sezilarli tuz qoplamasi bo‘lmasa va sug‘orish tizimi normal ishlasa, suvni maxsus yumshatish talab qilinmaydi.
Juda qattiq suvda:
- yomg‘ir suvi bilan aralashtirish;
- mos suv tayyorlash tizimlaridan foydalanish;
- tuproqni vaqti-vaqti bilan yuvish;
- tuproq holatini nazorat qilish
mumkin.
Qaysi usul kerakligi suv tarkibiga bog‘liq.
Qattiq suvning ta’sirini qanday kamaytirish mumkin?
Suv yig‘iladigan rezervuardan foydalaning
Bu suvni qulay saqlash, uning sifati va haroratini nazorat qilish imkonini beradi.
Tuproq holatini kuzating
Ayniqsa issiqxonada.
Oq tuz qoplamasi suv va tuproqni tekshirish kerakligidan darak berishi mumkin.
O‘g‘itlarni haddan tashqari ishlatmang
Agar sug‘orish suvining o‘zida erigan tuzlar ko‘p bo‘lsa, qo‘shimcha o‘g‘it berish umumiy tuz yuklamasini oshiradi.
Tomchilatib sug‘orish tizimini muntazam parvarish qiling
Filtrlash va tizimni yuvish tomchilatgichlarning tiqilib qolish xavfini kamaytiradi.
Zarur bo‘lsa, suv tahlilini qildiring
Bu choynakdagi quyqaga qarab xulosa chiqarishdan ancha ishonchli.
Suvni tahlil qilish kerakmi?
Agar suv issiqxonani doimiy sug‘orishda ishlatilsa yoki o‘simliklar va sug‘orish tizimida muammolar paydo bo‘lsa, tahlil juda foydali bo‘lishi mumkin.
Tahlil yordamida:
- umumiy qattiqlik;
- minerallashuv;
- kislotalilik;
- ayrim elementlar miqdori;
- zararli aralashmalar
aniqlanadi.
Bu ma’lumotlar sug‘orish va o‘g‘itlash rejimini ancha aniqroq belgilashga yordam beradi.
O‘simliklar uchun qaysi biri yaxshi: qattiq suvmi yoki yumshoq suv?
Ko‘pchilik ekinlar uchun ortiqcha minerallashmagan suv ma’qul.
O‘rtacha qattiqlikdagi suv odatda muammo tug‘dirmaydi.
Juda qattiq va minerallashgan suv uzoq vaqt ishlatilganda, ayniqsa issiqxonada, muammolar keltirib chiqarishi mumkin.
Yumshoq suv, jumladan yomg‘ir suvi, sug‘orish uchun qulay, ammo suvni imkon qadar yumshoq qilishga alohida intilish shart emas.
Muhimi — suvning umumiy tarkibi va tuproq holati.
Suvga e’tibor berish vaqti kelganini qanday bilish mumkin?
Bir vaqtning o‘zida quyidagilar kuzatilsa, suvni tekshirish foydali:
- tuproqda oq qoplama;
- tomchilatgichlar bilan muammolar;
- o‘simliklarning holati yomonlashishi;
- o‘g‘it miqdorini doimiy oshirish zarurati;
- tuzlar to‘planishidan shubha.
Bunday vaziyatda muammoni faqat qo‘shimcha o‘g‘it bilan hal qilishga urinmaslik kerak.
Avval suv va tuproqni tekshirish ma’qul.
Tomorqachi uchun oddiy qoida
Murakkab ko‘rsatkichlarni yodlab olish shart emas.
Quyidagilarni eslab qolish kifoya:
o‘rtacha qattiqlikning o‘zi xavfli emas;
kalsiy va magniy o‘simliklarga kerak;
eng katta muammo — ortiqcha miqdordagi tuzlarning uzoq vaqt davomida tuproqqa tushishi;
issiqxonada tuz to‘planish xavfi yuqoriroq;
suv bilan muammo bo‘lsa, taxmin bilan ish tutishdan ko‘ra tahlil qilish yaxshiroq.
Xulosa
Suvning qattiqligi o‘simliklarni yetishtirishda haqiqatan ham muhim, ammo har qanday qattiq suvni zararli deb hisoblash kerak emas.
Kalsiy va magniy o‘simliklar uchun zarur, shuning uchun sug‘orish suvidagi ularning me’yoriy miqdori normal hisoblanadi. Muammolar asosan yuqori minerallashuv va tuproqqa uzoq vaqt davomida ko‘p miqdorda tuz tushishi natijasida yuzaga keladi.
Ayniqsa issiqxonalarda suv sifatiga e’tibor berish kerak, chunki bu yerda yomg‘ir bilan tabiiy yuvilish deyarli yo‘q.
Ko‘pchilik tomorqachilar uchun sifatli va toza suvdan foydalanish, tuproq holatini kuzatish va sug‘orish tizimini muntazam parvarish qilish yetarli.
Agar suv juda qattiq yoki minerallashgan bo‘lsa, eng to‘g‘ri birinchi qadam — darhol yumshatgich sotib olish emas, balki suv tahlilini qildirish.