Suv — o‘simliklarning o‘sishi uchun eng muhim omillardan biridir. Ammo ko‘pchilik tomorqa egalari sug‘orishga oddiy tarzda qaraydi: suv bor ekan, demak sug‘orish mumkin.
Amalda esa suv sifati o‘simliklarning holatiga, tuproqqa va o‘g‘itlarning o‘zlashtirilishiga ta’sir qilishi mumkin. Juda sovuq suv, suvning yuqori minerallashuvi yoki ayrim tuzlarning ko‘pligi, ayniqsa issiqxonalarda va cheklangan hajmdagi tuproqda o‘simlik yetishtirilganda, muammolar keltirib chiqarishi mumkin.
Keling, sug‘orish uchun qaysi suv yaxshiroq va nimalarga e’tibor berish kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Nega suv sifati muhim?
Sug‘orish vaqtida o‘simliklar faqat suv olmaydi.
Suv bilan birga tuproqqa turli erigan mineral moddalar ham tushadi. Suv manbasiga qarab, ular tarkibida kalsiy, magniy, natriy tuzlari, xloridlar, gidrokarbonatlar va boshqa moddalar bo‘lishi mumkin.
Agar ularning miqdori me’yorida bo‘lsa, odatda jiddiy muammo tug‘dirmaydi. Ammo minerallashuvi yuqori suv doimiy ishlatilsa, tuzlar tuproqda asta-sekin to‘planib, uning xususiyatlariga ta’sir qilishi mumkin.
Shuning uchun suv sifati o‘simlik yetishtirish tizimining muhim qismidir.
Sug‘orish uchun qanday suv ma’qul?
Ko‘pchilik ekinlar uchun quyidagi suv ma’qul:
-
toza;
-
zararli aralashmalarsiz;
-
erigan tuzlar miqdori me’yorida;
-
mos haroratli;
-
yetishtirilayotgan ekin va sharoitga mos.
Barcha o‘simliklar uchun yagona «ideal suv» mavjud emas. Ko‘p narsa suv tarkibi, tuproq turi, ekin va sug‘orish tezligiga bog‘liq.
Yomg‘ir suvi
Yomg‘ir suvi, ayniqsa toza idishga yig‘ilsa, sug‘orish uchun yaxshi variant bo‘lishi mumkin.
Uning afzalliklari:
-
odatda minerallashuvi past;
-
qattiqligi kam;
-
ayrim yer osti suvlaridagi kabi tuzlar ko‘p bo‘lmaydi.
Imkon bo‘lsa, yomg‘ir suvini tomdan maxsus idishlarga yig‘ish mumkin.
Ammo suv yig‘iladigan tom va idishning tozaligiga e’tibor berish kerak. Iflos tomdan yoki iflos idishdan yig‘ilgan suvni oziq-ovqat sifatida ishlatiladigan ekinlarga berish ma’qul emas.
Yig‘ma idishdagi suv
Issiqxona uchun bu eng qulay usullardan biridir.
Suvni oldindan rezervuarga yig‘ib qo‘yish mumkin. Bunda suv:
-
qulayroq haroratgacha isiydi;
-
mexanik aralashmalarning bir qismi cho‘kadi;
-
muntazam sug‘orish uchun qulay bo‘ladi.
Bu usul tomchilatib sug‘orishda ayniqsa qulay.
Idish esa toza bo‘lishi va axlat, suv o‘tlari hamda chivinlardan himoyalangan bo‘lishi kerak.
Vodoprovod suvi
Ko‘plab tomorqalarda asosiy suv manbai vodoprovod hisoblanadi.
Suv tarkibida xlor bo‘lishi uni o‘simliklarga umuman ishlatib bo‘lmaydi degani emas. Markazlashgan suvdagi xlor miqdori nazorat qilinadi va uning bir qismi vaqt o‘tishi bilan kamayadi.
Doimiy sug‘orishda esa suvning umumiy minerallashuvi va qattiqligini bilish muhimroq.
Agar suvda xlor hidi juda kuchli bo‘lsa yoki uning sifati shubhali tuyulsa, suv tarkibini tekshirtirish ma’qul.
Vodoprovod suvini tindirish kerakmi?
Tindirish foydali bo‘lishi mumkin. Avvalo suv haroratini me’yorlashtirish va mexanik aralashmalarning bir qismini cho‘ktirishga yordam beradi.
Ammo xlor haqida gap ketganda, tindirish samarasi suvdagi xlorning shakli va tarkibiga bog‘liq. Shuning uchun bir necha soat tindirish barcha dezinfeksiyalovchi moddalarni albatta yo‘q qiladi, deb hisoblash to‘g‘ri emas.
Muntazam sug‘orishda eng muhimi — suvning umumiy sifatini bilish.
Nega suv harorati muhim?
Juda sovuq suv bilan sug‘orish, ayniqsa havo issiq bo‘lgan paytda, tuproq va ildizlar joylashgan qatlamda keskin harorat o‘zgarishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Issiqsevar ekinlarni muntazam ravishda sovuq suv bilan sug‘orish ayniqsa ma’qul emas:
-
bodring;
-
pomidor;
-
qalampir;
-
baqlajon.
Ammo sovuq suvning o‘zi hosilni albatta kamaytiradi, deyish juda qat’iy xulosa bo‘ladi.
Amalda keskin harorat farqiga yo‘l qo‘ymaslik, tuproq harorati va ob-havo sharoitini hisobga olish muhim.
Suvning optimal harorati qanday?
Ko‘pchilik sabzavot ekinlari uchun ildiz zonasini keskin sovitmaydigan suvdan foydalanish ma’qul.
Maishiy sharoitda issiqsevar ekinlar uchun ko‘pincha 18–25 °C atrofidagi suv qulay hisoblanadi.
Ammo bu barcha o‘simliklar uchun qat’iy norma emas. Eng muhimi — keskin harorat zarbasiga yo‘l qo‘ymaslik.
Qattiq suv nima?
Suvning qattiqligi asosan undagi erigan kalsiy va magniy birikmalari miqdori bilan bog‘liq.
O‘rtacha qattiqlik ko‘pchilik o‘simliklar uchun jiddiy muammo emas.
Ammo juda qattiq yoki kuchli minerallashgan suv doimiy ishlatilsa:
-
tuproqda tuzlar to‘planishi;
-
tuproq reaksiyasining o‘zgarishi;
-
oqish yoki ohaksimon qatlam paydo bo‘lishi;
-
ayrim oziqa elementlarining o‘zlashtirilishi yomonlashishi;
-
tomchilatib sug‘orish tizimining tiqilib qolishi
kabi muammolar paydo bo‘lishi mumkin.
Bu holat yomg‘ir tuproqni tabiiy ravishda yuvib ketmaydigan issiqxonalarda ayniqsa muhim.
Nega issiqxonada bunga alohida e’tibor berish kerak?
Ochiq tuproqda suv bilan kirgan ayrim tuzlar yog‘ingarchilik ta’sirida asta-sekin yuvilishi mumkin.
Issiqxonada esa bunday tabiiy yuvilish deyarli bo‘lmaydi. Shuning uchun suv va o‘g‘itlar bilan kirgan tuzlar tuproqda tezroq to‘planishi mumkin.
Uzoq muddat davomida bu tuproq holatining yomonlashishiga olib kelishi mumkin.
Shuning uchun issiqxonada quyidagilarga e’tibor berish foydali:
-
suv sifatini nazorat qilish;
-
o‘g‘itlarni me’yorida berish;
-
tuproq holatini vaqti-vaqti bilan tekshirish;
-
to‘g‘ri sug‘orish;
-
zarur bo‘lsa, tuproqni mos suv bilan yuvish.
Quduq suvini ishlatish mumkinmi?
Ha, quduq suvini sug‘orishda ishlatish mumkin. Ammo uning sifatini bilish ma’qul.
Ayrim hududlarda yer osti suvlari juda qattiq yoki minerallashuvi yuqori bo‘lishi mumkin.
Agar o‘simliklar doimiy ravishda, ayniqsa issiqxonada yetishtirilsa, vaqti-vaqti bilan suvning asosiy ko‘rsatkichlarini tekshirtirish foydali:
-
umumiy minerallashuv;
-
qattiqlik;
-
pH;
-
zarur bo‘lsa, ayrim tuzlar miqdori.
Agar suv juda minerallashgan bo‘lsa, muammo uning haroratida emas, balki kimyoviy tarkibidadir.
Suv mos kelmayotganini qanday tushunish mumkin?
Suvning salbiy ta’siriga quyidagilar ishora qilishi mumkin:
-
tuproq yuzasida oqish qatlam;
-
tuproq yuzasida qobiq hosil bo‘lishi;
-
tuproq tuzilishining asta-sekin yomonlashishi;
-
o‘simliklarning o‘sishi bilan bog‘liq muammolar;
-
ayrim oziqa elementlari yetishmasligi belgilari;
-
tomchilatib sug‘orish moslamalarining tiqilishi;
-
issiqxona tuprog‘ida tuzlarning to‘planishi.
Ammo bu belgilar suv sifati yomonligining aniq isboti emas. Bunga o‘g‘itlarni noto‘g‘ri qo‘llash, tuproq xususiyatlari yoki o‘simlik kasalliklari ham sabab bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun shubha tug‘ilsa, suv va tuproqni birgalikda tekshirish ma’qul.
Filtr kerakmi?
Tomchilatib sug‘orishda filtr ayniqsa foydali.
U mexanik zarrachalarni ushlab qolib, tomchilatgich va purkagichlarning tiqilib qolishining oldini olishga yordam beradi.
Ammo oddiy mexanik filtr erigan tuzlar, suv qattiqligi yoki boshqa kimyoviy moddalarni olib tashlamaydi.
Agar muammo suvning minerallashuvi bilan bog‘liq bo‘lsa, tahlil natijasiga qarab boshqa suv tayyorlash usullari kerak bo‘ladi.
Qaysi suvni tanlash kerak?
Amaliy nuqtayi nazardan quyidagicha yo‘l tutish mumkin:
1. Toza yom‘ir suvi — to‘g‘ri yig‘ilsa va saqlansa, yaxshi variant.
2. Toza yig‘ma idishdagi suv — muntazam sug‘orish uchun qulay, ayniqsa oldindan isitilsa.
3. Tarkibi mos quduq suvi — minerallashuvi va qattiqligi muammo tug‘dirmasa, bemalol ishlatilishi mumkin.
4. Vodoprovod suvi — sifati talabga javob bersa va minerallashuvi haddan tashqari yuqori bo‘lmasa, odatda mos keladi.
5. To‘g‘ridan-to‘g‘ri manbadan olinadigan juda sovuq suv — issiqsevar ekinlarni, ayniqsa jazirama paytida, muntazam sug‘orish uchun ma’qul emas.
Demak, gap faqat suv manbasida emas, balki uning tarkibi, harorati va qanday ishlatilishida.
Issiqxona uchun amaliy sxema
Kichik issiqxona uchun oddiy tizim tashkil qilish mumkin:
suv manbai → filtr → yig‘ma idish → tomchilatib sug‘orish.
Idishdagi suv isiydi, filtr esa mexanik aralashmalardan himoya qiladi.
Agar suvning minerallashuvi yuqori bo‘lsa, oddiy filtrning o‘zi yetarli emas. Avval suv tarkibini aniqlash va shunga mos suv tayyorlash usulini tanlash kerak.
Asosiy xulosa
Sug‘orish uchun yaxshi suv faqat yom‘ir suvi bo‘lishi shart emas.
Ko‘pchilik o‘simliklar uchun zararli aralashmalarsiz, haddan tashqari minerallashmagan va keskin harorat farqini keltirib chiqarmaydigan toza suv mos keladi.
Issiqxonada suv tarkibiga ayniqsa e’tibor berish kerak, chunki suv va o‘g‘itlar bilan kirgan tuzlar tuproqda asta-sekin to‘planishi mumkin.
Shuning uchun eng to‘g‘ri yondashuv — «ideal suv» izlash emas, balki o‘z suvingizning xususiyatlarini bilish va sug‘orishni shunga mos tashkil qilish.
Agar o‘simliklar yaxshi o‘sayotgan bo‘lsa, tuproqda tuz qatlami paydo bo‘lmasa, sug‘orish tizimi tiqilib qolmasa va suvning tarkibi mos bo‘lsa, tizimni sababsiz murakkablashtirish shart emas.
Muammo paydo bo‘lsa esa, suv va tuproq tahlili ko‘pincha sug‘orish tartibini shunchaki o‘zgartirishdan ko‘ra ko‘proq ma’lumot beradi.