Barglarning sarg‘ayishi o‘simlik yetishtirishda eng ko‘p uchraydigan muammolardan biridir. Ba’zan bu tabiiy jarayon bo‘lishi mumkin, lekin ko‘pincha o‘simlik o‘ziga kerakli sharoit yetishmayotganini shu tarzda bildiradi.
Sababni faqat bitta belgiga qarab aniqlash har doim ham oson emas. Shuning uchun qaysi barglar sarg‘ayayotgani, bu jarayon qanchalik tez kechayotgani va o‘simlikda yana qanday o‘zgarishlar yuz berganiga e’tibor berish kerak.
Keling, eng ko‘p uchraydigan yetti sababni ko‘rib chiqamiz.
1. Suvning yetishmasligi yoki ortiqchaligi
Barglarning sarg‘ayishiga sabab bo‘ladigan eng keng tarqalgan omillardan biri — noto‘g‘ri sug‘orish.
Namlik yetishmasa, barglar so‘lishi, sarg‘ayishi va asta-sekin qurishi mumkin. Ortiqcha sug‘orilganda ham shunga o‘xshash holat kuzatiladi, ammo bunda muammo boshqa: ildizlarga havo yetishmaydi va o‘simlik suv hamda oziqa moddalarini yaxshi o‘zlashtira olmaydi.
Nima qilish kerak:
-
tuproq namligini tekshirish;
-
faqat ustki qatlam quruq ko‘ringani uchun sug‘ormaslik;
-
ortiqcha suv chiqib ketishi uchun drenaj borligiga ishonch hosil qilish;
-
tuproq doimo nam bo‘lsa, sug‘orish tez-tezligini kamaytirish va drenajni tekshirish.
2. Oziqa moddalarining yetishmasligi
O‘simlikka zarur oziqa elementlari yetishmasa, barglarning rangi o‘zgarishi mumkin.
Masalan, azot yetishmaganda ko‘pincha avval eski barglar oqarib, keyin sarg‘ayadi. Chunki o‘simlik mavjud azotni yosh qismlariga yo‘naltiradi.
Ammo bunday belgini ko‘rib darhol istalgan o‘g‘itni berish to‘g‘ri emas. Xuddi shunday belgilar boshqa sabablarga ko‘ra ham paydo bo‘lishi mumkin.
Nima qilish kerak:
-
o‘simlik va tuproq holatini baholash;
-
oxirgi marta qachon oziqlantirilganini eslash;
-
yo‘riqnomaga muvofiq mos kompleks o‘g‘itdan foydalanish;
-
«ko‘proq bersam yaxshi bo‘ladi» deb o‘g‘it miqdorini oshirmaslik.
O‘g‘itning ortiqcha miqdori ham ildizlarga zarar yetkazishi mumkin.
3. Yorug‘lik yetishmasligi
O‘simliklarning normal o‘sishi uchun yetarli yorug‘lik zarur. Yorug‘lik kam bo‘lsa, o‘sish sekinlashishi, barglar oqarishi va ayrim barglar asta-sekin sarg‘ayishi mumkin.
Bu ayniqsa derazadan uzoqda, chuqur soyada yoki quyosh nuri kam tushadigan joyda turgan o‘simliklarda seziladi.
Nima qilish kerak:
O‘simlikni yorug‘roq joyga ko‘chirish yoki zarur bo‘lsa qo‘shimcha yoritishdan foydalanish kerak. Bunda o‘simlikning o‘ziga xos talablarini ham hisobga olish muhim: ayrim o‘simliklarga yorqin yorug‘lik kerak bo‘lsa, boshqalari yarim soyani afzal ko‘radi.
4. Haddan tashqari kuchli quyosh va qizib ketish
Muammo aksincha ham bo‘lishi mumkin. Juda kuchli quyosh nuri, ayniqsa shisha ortidan tushganda, barglarning qizib ketishiga va quyosh kuyishiga olib kelishi mumkin.
Bunday holatda barglarda sariq rang bilan birga och yoki jigarrang dog‘lar ham paydo bo‘lishi mumkin.
Nima qilish kerak:
-
o‘simlikni tush paytidagi kuchli quyoshdan himoya qilish;
-
sezgir o‘simliklarni qizib ketgan oynaga juda yaqin qo‘ymaslik;
-
mos shamollatishni ta’minlash;
-
muayyan o‘simlikning talablarini hisobga olish.
5. Haroratning mos kelmasligi
Keskin sovib ketish, yelvizak yoki aksincha, kuchli issiqlik o‘simlikda stress keltirib chiqarishi mumkin.
Issiqsevar o‘simliklar haroratning keskin o‘zgarishiga ayniqsa sezgir bo‘ladi.
Nima qilish kerak:
Barqarorroq sharoit yaratishga harakat qilish kerak. Sezgir o‘simliklarni sovuq deraza, isitish moslamalari yoki doimiy issiq yoki sovuq havo oqimi yoniga qo‘ymaslik ma’qul.
6. Ildiz va tuproq bilan bog‘liq muammolar
Tuproq juda zich bo‘lsa, suv va havoni yomon o‘tkazsa yoki idishda yaxshi drenaj bo‘lmasa, ildiz tizimi zarar ko‘rishi mumkin.
Ildizlar zararlanganda tuproqda namlik yetarli bo‘lsa ham o‘simlik sarg‘ayishi mumkin.
Muammo ko‘chatni yoki o‘simlikni ko‘chirib o‘tkazgandan keyin ham paydo bo‘lishi mumkin, ayniqsa ildizlar jiddiy shikastlangan bo‘lsa.
Nima qilish kerak:
Zarurat bo‘lsa tuproq, drenaj va ildiz tizimining holatini tekshirish kerak. Ko‘chirib o‘tkazishda aynan shu o‘simlikka mos tuproqdan foydalanish va taglikda suvni doimiy qoldirmaslik muhim.
7. Zararkunandalar va kasalliklar
Barglarning sarg‘ayishi ba’zan sug‘orish yoki o‘g‘it bilan emas, balki zararkunandalar yoki kasalliklar bilan bog‘liq bo‘ladi.
Quyidagi belgilarni tekshiring:
-
mayda hasharotlar;
-
o‘rgimchak to‘ri;
-
yopishqoq qoplama;
-
g‘ayrioddiy shakldagi dog‘lar;
-
barglarning deformatsiyasi;
-
muammoning butun o‘simlik bo‘ylab tez tarqalishi.
Nima qilish kerak:
O‘simlikni, ayniqsa barglarning pastki tomoni va yosh novdalarni diqqat bilan ko‘zdan kechirish kerak. Zararkunanda yoki kasallik belgisi aniqlansa, avval sababni aniqlash, keyin mos himoya vositasini tanlash lozim.
Sababni qanday tezroq aniqlash mumkin?
O‘simlikni darhol o‘g‘itlashga shoshilmang. Avval o‘zingizga bir nechta savol bering:
Eski barglarmi yoki yosh barglarmi sarg‘aymoqda?
Eski barglarning sarg‘ayishi tabiiy qarish yoki ayrim oziqa yetishmovchiligi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Yosh barglardagi muammo esa boshqa sababga ega bo‘lishi mumkin.
Tuproq quruqmi yoki doimo nammi?
Bu sug‘orish to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilganmi, degan savolga javob topishga yordam beradi.
Dog‘lar, qoplama, o‘rgimchak to‘ri yoki hasharotlar bormi?
Bunday belgilar bo‘lsa, o‘simlikni zararkunandalar va kasalliklar bor-yo‘qligiga tekshirish kerak.
O‘simlikning joyi yaqinda o‘zgardimi?
Ko‘chirish, qayta ekish, harorat yoki yorug‘likning keskin o‘zgarishi o‘simlikda stress keltirib chiqarishi mumkin.
Faqat bitta bargmi yoki butun o‘simlikmi sarg‘aymoqda?
Bitta eski bargning sarg‘ayishi har doim ham jiddiy muammo borligini anglatmaydi.
Xulosa
Sarg‘aygan barg — bu belgi, tayyor tashxis emas.
Buning sababini darhol o‘g‘it yetishmasligiga yo‘yish va o‘g‘it miqdorini oshirish kerak emas. Avvalo sug‘orish, yorug‘lik, harorat, tuproq va ildizlarning holatini baholash, shuningdek o‘simlikni zararkunandalar va kasalliklar bor-yo‘qligiga tekshirish kerak.
Haqiqiy sabab qanchalik erta aniqlansa, o‘simlikka yordam berish shunchalik oson bo‘ladi.