Oddiy yurish miyaga yordam berishi mumkinmi?
Miya salomatligi haqida gapirganda, odatda uyqu, ovqatlanish, xotira va aqliy mashqlar esga olinadi.
Ammo yana bir oddiy omilni ham unutmaslik kerak — harakat.
Buning uchun albatta sport bilan shug‘ullanish yoki sport zaliga borish shart emas. Oddiy yurishning o‘zi ham jismoniy faollik hisoblanadi.
Muntazam harakat umumiy jismoniy va ruhiy salomatlikni qo‘llab-quvvatlaydi. Jismoniy faollik kognitiv salomatlik bilan ham bog‘liq. Shuning uchun yurish faqat bir joydan ikkinchi joyga borish vositasi emas, balki organizm va miya uchun oddiy foydali odatlardan biridir.
Nega harakat umuman miya faoliyati bilan bog‘liq?
Miya organizmdan alohida ishlamaydi.
Normal aqliy faoliyat uchun yurak-qon tomir tizimining holati, moddalar almashinuvi, uyqu, kayfiyat va umumiy jismoniy faollik muhim.
Inson muntazam harakat qilganda nafaqat mushaklari va chidamliligini, balki organizmning umumiy holatini ham qo‘llab-quvvatlaydi. Bu esa normal ishlash va tiklanish uchun muhim.
Shuning uchun sayrni aqliy mehnatdan butunlay alohida narsa deb qarash kerak emas.
Nima uchun aynan yurish?
Yurishning muhim afzalligi — qulay va hammabop ekanidir.
Buning uchun odatda maxsus jihoz yoki sport zali kerak emas.
Yurish mumkin:
-
ko‘chada;
-
bog‘da;
-
ishga yoki boshqa joyga borishda;
-
oddiy uy yumushlari paytida;
-
bog‘ va tomorqada;
-
kun davomida qisqa-qisqa vaqtlar davomida.
JSST jismoniy faollikka faqat mashqlarni emas, balki yurish, uy ishlarini bajarish, piyoda yurish va boshqa kundalik harakatlarni ham kiritadi. Hatto oz miqdordagi faollik ham umuman harakat qilmaslikdan yaxshiroq.
Juda tez yurish kerakmi?
Yo‘q.
Agar odam uzoq vaqt kam harakat qilgan bo‘lsa, darhol uzoq va tez yurishni boshlash shart emas.
Qulay tezlikdan boshlash va vaqtni asta-sekin oshirish mumkin.
Muhimi — muntazamlik.
Sog‘lom kattalar, jumladan yoshi katta odamlar uchun xalqaro tavsiyalar odatda haftasiga 150–300 daqiqa o‘rtacha intensivlikdagi jismoniy faollik yoki shunga teng miqdordagi kuchliroq faollikni nazarda tutadi. Ammo bu odam darhol shu ko‘rsatkichga yetishi kerak degani emas.
Agar sog‘liq bilan bog‘liq cheklovlar bo‘lsa, jismoniy faollik miqdori individual holatga moslanishi kerak.
Nega sayr ba’zan fikrlashga yordam beradi?
Ko‘pchilik buni sezgan: biror vazifa ustida uzoq vaqt o‘tirgandan keyin turib, biroz yurib kelish foydali bo‘ladi.
Buni miyaning kafolatlangan «qayta ishga tushishi» deb tushunmaslik kerak. Ammo tana holatini o‘zgartirish, harakat qilish va uzoq o‘tirishdan qisqa tanaffus qilish ish tartibining foydali qismi bo‘lishi mumkin.
Bundan tashqari, sayr bir xil holatda uzoq qolishdan va ish joyidan vaqtincha uzoqlashish imkonini beradi.
Shuning uchun uzoq vaqt aqliy ish qilgandan keyin faqat «yana ishlash kerak» deb o‘tirish o‘rniga, bir necha daqiqa yurib kelish oqilona bo‘lishi mumkin.
Yurish aqliy mehnatning o‘rnini bosmaydi
Bu yerda mubolag‘a qilmaslik muhim.
«Men ko‘p yuraman, demak miya salomatligi uchun boshqa hech narsa kerak emas», deb bo‘lmaydi.
Yurish umumiy hayot tarzining bir qismidir.
U uyqu, to‘g‘ri ovqatlanish, dam olish, kasalliklarni davolash yoki aqliy faollikning o‘rnini bosmaydi.
Maqsad ancha oddiy: butun kunni harakatsiz o‘tkazmaslik.
Kundalik hayotga ko‘proq yurishni qanday qo‘shish mumkin?
Buning uchun alohida ko‘p vaqt ajratish shart emas.
Masalan:
-
yo‘lning bir qismini piyoda yurish;
-
ishdan keyin qisqa sayr qilish;
-
tanaffus paytida yurish;
-
uzoq vaqt o‘tirgandan keyin tez-tez turish;
-
hovli yoki bog‘da yurish;
-
xavfsiz bo‘lsa, zinadan foydalanish;
-
bitta uzoq sayr o‘rniga bir nechta qisqa sayr qilish.
Shunda harakat alohida majburiyat emas, kundalik hayotning bir qismiga aylanadi.
Agar uzoq vaqt kam harakat qilgan bo‘lsangiz
Sport bilan uzoq vaqtdan beri shug‘ullanayotgan odamlarga darhol yetib olishga urinmang.
Organizm yaxshi ko‘tara oladigan darajadan boshlang.
Masalan:
qisqa sayr → muntazam sayr → vaqtni asta-sekin oshirish → xohishga ko‘ra boshqa jismoniy faolliklarni qo‘shish.
Agar jismoniy yuklama paytida ko‘krakda noodatiy og‘riq, kuchli nafas qisishi, bosh aylanishi yoki boshqa xavotirli belgilar paydo bo‘lsa, yuklamani to‘xtatish va tibbiy yordamga murojaat qilish kerak.
Surunkali kasalliklar bo‘lsa yoki jismoniy yuklama mumkinligiga shubha tug‘ilsa, avval shifokor bilan maslahatlashish ma’qul.
Asosiy xulosa
Oddiy yurish xotira muammolarining davosi emas va miyada yoshga bog‘liq o‘zgarishlarning oldini olishni kafolatlamaydi.
Ammo u muntazam harakat qilish, jismoniy salomatlikni qo‘llab-quvvatlash va faollikni kundalik hayotga qo‘shishning oddiy usulidir.
Shuning uchun 60 yoshdan keyin murakkab dastur izlash shart emas.
Ba’zan eng oddiy ishning o‘zidan boshlash mumkin:
o‘rningizdan turing, tashqariga chiqing va biroz yuring.
Eng muhimi — buni muntazam qilish.
Harakat miya ishining o‘rnini bosmaydi. U organizm va miya normal ishlash qobiliyatini saqlashi uchun yaxshi sharoit yaratishga yordam beradi.