Bosh charchaganda ba’zan yana ishlash emas, muhitni o‘zgartirish kerak
Bir necha soat kompyuter, hujjatlar yoki boshqa aqliy ish bilan shug‘ullangandan keyin diqqatni jamlash qiyinlashadi. Odam ish stolida o‘tirishda davom etadi, lekin bir gapni qayta-qayta o‘qiydi, tez-tez chalg‘iydi va qaror qabul qilish sekinlashadi.
Bunday paytda tabiiy reaksiya — yanada ko‘proq harakat qilib ishlash.
Ammo ba’zan buning aksi foydaliroq: o‘rindan turish, xonadan chiqish va muhitni biroz o‘zgartirish.
Ayniqsa sayr sokin joyda, daraxtlar, yashillik yoki boshqa tabiiy muhit orasida bo‘lsa, bu dam olishni yanada yoqimli qilishi mumkin.
Tadqiqotlar tabiatda bo‘lish stressning kamayishi hamda diqqat va ayrim kognitiv funksiyalarning yaxshilanishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Ammo bu sayr davolash vositasi yoki xotirani albatta yaxshilaydigan usul degani emas. Ayniqsa katta yoshdagi odamlarda dalillar hali bir xil emas.
Nima uchun muhitni o‘zgartirish yordam berishi mumkin?
Uzoq vaqt ishlaganimizda miya diqqatni doimiy ravishda ushlab turadi: o‘qiymiz, taqqoslaymiz, eslab qolamiz, qaror qilamiz va xatolarni nazorat qilamiz.
Atrof-muhit ham bizdan e’tibor talab qiladi.
Ish stoli, hujjatlar, ekran, telefon, suhbatlar va boshqa chalg‘ituvchi narsalar doim ish haqida eslatib turadi.
Ish joyidan chiqish esa bir muddat doimiy axborotni qayta ishlashni to‘xtatishga imkon beradi.
Tabiatning qiziq tomoni shundaki, u odatda hujjat yoki ekran bilan ishlashdagidek kuchli, yo‘naltirilgan diqqatni talab qilmaydi.
Shuning uchun tabiat muhiti diqqatni tiklashga yordam berishi mumkin bo‘lgan omillardan biri sifatida o‘rganilmoqda.
Albatta shahar tashqarisiga chiqish kerakmi?
Yo‘q.
Miyani dam oldirish uchun uzoq safarga chiqish shart emas.
Quyidagi joylarning o‘zi yetarli bo‘lishi mumkin:
-
bog‘;
-
daraxtlari bor sokin hovli;
-
tomorqa;
-
xiyobon;
-
suv havzasi yonidagi joy;
-
o‘z bog‘ingiz;
-
daraxtzorli sokin ko‘cha.
Muhimi joyning nomi emas. Muhimi — odam odatdagi ish muhitidan chiqib, bir muddat doimiy aqliy yuklamani to‘xtatishi.
Oddiy sayr bir vaqtning o‘zida ikki foydali ishni bajarishi mumkin: biroz harakat qilish va muhitni o‘zgartirish.
Sayr paytida telefonga qarab tursak-chi?
Bunda dam olishning bir qismi yo‘qolishi mumkin.
Agar odam sayrga chiqib, yangiliklarni o‘qisa, xabarlarga javob bersa, qisqa videolarni ko‘rsa va ilovalar o‘rtasida doimiy almashsa, miya baribir axborot oqimini qayta ishlashda davom etadi.
Bu esa aqliy ishdan keyin kerak bo‘lgan to‘liq dam olish emas.
Shuning uchun ba’zan telefonni cho‘ntakda qoldirib, shunchaki yurish, atrofga qarash va tabiatni kuzatish foydali.
Buning uchun miyani maxsus «mashq qildirish» shart emas.
Sayr paytida ataylab biror narsa haqida o‘ylash kerakmi?
Shart emas.
Og‘ir ishni tugatgandan keyin boshqa murakkab vazifani boshlash foydali bo‘lmasligi mumkin.
Sokin yurish, daraxtlarga, osmonga, binolarga, suvga qarash yoki atrofdagi tovushlarni tinglashning o‘zi yetarli.
Agar fikrlar yana ishga qaytaversa — bu tabiiy. O‘zingizni fikrlamaslikka majburlash shart emas.
Sayrning vazifasi oddiy: bir muddat ish masalasini hal qilishni to‘xtatish va diqqatni atrof-muhitga yo‘naltirish.
Bunday sayr qancha davom etishi kerak?
Buning uchun hamma uchun bir xil bo‘lgan majburiy vaqt yo‘q.
Amaliy jihatdan uzoq sayrdan ko‘ra muntazam dam olish muhimroq.
Masalan, bir necha soat ishlagandan keyin 10–20 daqiqaga tashqariga chiqish mumkin. Imkoniyat bo‘lsa, sayrni uzoqroq davom ettirish ham mumkin.
Jismoniy mehnat qiladigan odam uchun ham tamoyil shunga o‘xshash: dam olish faqat harakatsiz o‘tirish emas, balki faoliyat va muhitni sokin tarzda almashtirish bo‘lishi mumkin.
60 yoshdan keyin nima muhim?
Yosh o‘tishi bilan aqliy charchoqni ish qobiliyatining muqarrar pasayishi deb qabul qilish kerak emas.
Diqqatga uyqu, jismoniy faollik, ovqatlanish, sog‘liq holati, stress, dorilar va ish kunining qanday tashkil etilgani ta’sir qiladi.
Toza havoda sayr qilish bu omillarning o‘rnini bosa olmaydi, ammo tiklanish tartibining oddiy bir qismiga aylanishi mumkin.
Uni quyidagi ketma-ketlikda qo‘llash qulay:
ish → sayr → ishga qaytish.
Ba’zan shundan keyin oldin juda qiyin yoki zerikarli tuyulgan vazifaga qaytish osonlashadi.
Oddiy qoida
Agar miya yaxshi ishlamayotgandek tuyulsa, har doim o‘zingizni majburlab ishlash shart emas.
Quyidagilarni sinab ko‘ring:
-
hozirgi ishni to‘xtating;
-
xonadan chiqing;
-
telefonga keraksiz ravishda qaramang;
-
sokin yurib chiqing;
-
atrofga qarang va diqqatni boshqa narsaga o‘tkazing;
-
qaytgach, ishni davom ettirish kerakmi-yo‘qmi, baholang.
Ba’zan shundan keyin vazifa aslida qiyin bo‘lmagani, shunchaki miyaga dam olish kerak bo‘lgani bilinadi.
Asosiy xulosa
Tabiat va sayr «miya uchun dori» emas va xotirani albatta yaxshilashni kafolatlamaydi.
Ammo muhitni o‘zgartirish, ayniqsa uzoq davom etgan aqliy mehnatdan keyin, dam olishning foydali qismi bo‘lishi mumkin. Tadqiqotlar tabiat muhiti diqqatni tiklash va ruhiy zo‘riqishni kamaytirishga yordam berishi mumkinligini ko‘rsatmoqda, biroq bu ta’sirlarning kuchi va barqarorligi hali o‘rganilmoqda.
Shuning uchun alohida joy izlash yoki kun bo‘yi tabiat qo‘ynida bo‘lish shart emas.
Ba’zan miyaga xonadan chiqish, ishni bir muddat chetga qo‘yish va sokin sayr qilishning o‘zi yetarli.