Nega muammo faqat belda emas?
Odam uzoq vaqt o‘tirganda, odatda birinchi navbatda bel, bo‘yin yoki oyoqlar haqida o‘ylaydi.
Ammo uzoq vaqt harakatsiz qolish bundan kengroq muammo.
Agar odam bir necha soat davomida stuldan deyarli turmasa, organizm juda kam jismoniy faollik oladi. Bu stol oldida ishlagan holda vaqti-vaqti bilan turib, yurib, tana holatini o‘zgartirib turishdan farq qiladi.
Shuning uchun ko‘p o‘tirib ishlaydigan odam uchun nafaqat qancha jismoniy mashq qilishi, balki qancha vaqt deyarli harakatsiz qolishi ham muhim.
Uzoq vaqt harakatsiz qolganda nima bo‘ladi?
Uzoq vaqt o‘tirish odam darhol o‘zini yomon his qiladi degani emas.
Ammo bunday odat kundan-kunga takrorlansa, umumiy harakat miqdori juda kamayib ketadi.
Quyidagilar paydo bo‘lishi mumkin:
-
tana qotib qolgandek his qilish;
-
bir xil holatdan charchash;
-
bel va bo‘yinda noqulaylik;
-
tana holatini tez-tez o‘zgartirish istagi;
-
umumiy faollikning pasayishi.
Odam deyarli harakatsiz qancha vaqt o‘tirganini hatto sezmay qolishi mumkin.
Bu ayniqsa kompyuter yoki telefon bilan ishlaganda oson yuz beradi.
Bu ish qobiliyati bilan qanday bog‘liq?
Bu yerda juda to‘g‘ri xulosa qilish muhim: uzoq vaqt o‘tirish avtomatik ravishda miya yomonroq ishlay boshlaydi degani emas.
Bog‘liqlik murakkabroq.
Odam uzoq vaqt bir holatda deyarli harakatsiz bo‘lsa, jismoniy noqulaylik va charchoq sezishi mumkin. Bu esa diqqatni talab qiladigan ishga xalaqit berishi mumkin.
Bundan tashqari, uzoq vaqt o‘tirish ko‘pincha umumiy harakatning ham kamligini anglatadi.
Shuning uchun kun tartibiga bir butun sifatida qarash foydali:
o‘tirib ishlash → kam harakat → charchoqning to‘planishi → odatdagi ish ritmini saqlash qiyinlashishi.
To‘g‘ri o‘tirishning o‘zi yetarlimi?
Ish joyini to‘g‘ri tashkil qilish haqiqatan ham muhim.
Tananing qulay holati bel, bo‘yin va qo‘llarga tushadigan ortiqcha yuklamani kamaytirishga yordam beradi.
Ammo juda qulay kreslo ham bir necha soat qimirlamay o‘tirishni jismoniy faollikka aylantirmaydi.
Shuning uchun oddiy qoida:
qulay o‘tirish muhim, lekin vaqti-vaqti bilan turib, harakat qilish bundan ham muhimroq.
Qanchalik tez-tez turish kerak?
Hamma uchun bir xil bo‘lgan majburiy vaqt yoki raqam yo‘q.
Asosiy tamoyil — ko‘p soatlarni deyarli harakatsiz o‘tkazmaslik.
Agar ish uzoq vaqt o‘tirishni talab qilsa:
-
vaqti-vaqti bilan turing;
-
xona bo‘ylab yurib keling;
-
bir nechta yengil harakat qiling;
-
derazadan tashqariga qarang;
-
suv olib keling;
-
telefon suhbatlarining bir qismini tik turgan holda bajaring;
-
qisqa tanaffus paytida yurib keling.
Bunday kichik o‘zgarishlarning o‘zi ish kunini kamharakat holatdan chiqarishga yordam beradi.
Har bir tanaffusni telefon tanaffusiga aylantirmang
Bu keng tarqalgan odatlardan biri.
Odam dam olish vaqti kelganini tushunadi, stuldan turadi, telefonini oladi va xabarlar yoki yangiliklarni o‘qiy boshlaydi.
Rasmiy jihatdan u ishlashni to‘xtatdi.
Ammo jismoniy jihatdan yana deyarli harakatsiz qolishi mumkin, diqqat esa yangi ma’lumotlar oqimini qabul qilishda davom etadi.
Shuning uchun ba’zan eng yaxshi tanaffus — telefon emas.
Bir necha daqiqa shunchaki yurib kelishning o‘zi yetarli.
Kompyuterda ishlaganda nima qilish mumkin?
Ish kunini shunday tashkil qilishga harakat qilingki, harakat tabiiy ravishda paydo bo‘lsin.
Masalan:
Ish → qisqa harakat → ish → uzoqroq tanaffus → ish.
Har safar mashq qilish shart emas.
Asosiy maqsad — bir necha soat davomida tana holatini deyarli o‘zgartirmaslikka yo‘l qo‘ymaslik.
Agar qulay va xavfsiz bo‘lsa, ayrim vazifalarni o‘tirgan holda emas, tik turgan holda bajarish ham mumkin.
Agar ishning o‘zi jismoniy bo‘lsa-chi?
Unda vaziyat boshqacha.
Ko‘p yuradigan, bog‘da ishlaydigan, qurilish bilan shug‘ullanadigan yoki boshqa jismoniy ishlarni bajaradigan odam kun bo‘yi o‘tiradigan kishiga qaraganda ancha ko‘p harakat qiladi.
Ammo bu dam olish va tiklanish kerak emas degani emas.
Ko‘p harakat qilish va uzoq vaqt o‘tirish — ikki xil muammo.
Og‘ir jismoniy ishdan keyin dam olish kerak bo‘lishi mumkin, uzoq vaqt o‘tirgandan keyin esa harakat qilish foydali.
60 yoshdan keyin nima ayniqsa muhim?
Yosh o‘tishi bilan mustaqil yurish, o‘rindan turish, zinadan chiqish, kundalik ishlarni bajarish va mushak kuchini saqlash ayniqsa muhim.
Shuning uchun kundalik harakat faqat ish paytidagi qulaylik masalasi emas.
Bu mustaqillikni saqlashning ham bir qismidir.
Sport maqsadlarini qo‘yish shart emas.
Kamharakat hayot tarzining asta-sekin odatiy holga aylanishiga yo‘l qo‘ymaslik amaliyroq.
Kunni o‘zgartirishning oddiy usuli
Katta dasturdan boshlash shart emas.
Bitta qoidadan foydalanib ko‘ring:
har safar ma’lum bir ish qismi tugagach, o‘rningizdan turing va biroz harakat qiling.
Masalan:
-
vazifa tugagach turish;
-
keyingi xatni ochishdan oldin yurib kelish;
-
uzoq vaqt o‘qigandan keyin bir necha harakat qilish;
-
suhbat paytida yurish;
-
ishdan keyin qisqa sayr qilish.
Asta-sekin bunday harakatlar odatga aylanadi.
Asosiy xulosa
Uzoq vaqt o‘tirish — faqat bel masalasi emas.
Muammo organizmning juda uzoq vaqt deyarli harakatsiz qolishidadir.
Shuning uchun qulay kreslo va harakatdan birini tanlash shart emas.
Ikkalasi ham kerak:
qulay ish joyi + muntazam qisqa harakatlar + hafta davomida yetarli jismoniy faollik.
Eng oddiy qoida esa shunday:
Doimo sport bilan shug‘ullanish shart emas. Ammo butun kunni harakatsiz o‘tkazmaslik kerak.