Оддий юриш мияга ёрдам бериши мумкинми?
Мия саломатлиги ҳақида гапирганда, одатда уйқу, овқатланиш, хотира ва ақлий машқлар эсга олинади.
Аммо яна бир оддий омилни ҳам унутмаслик керак — ҳаракат.
Бунинг учун албатта спорт билан шуғулланиш ёки спорт залига бориш шарт эмас. Оддий юришнинг ўзи ҳам жисмоний фаоллик ҳисобланади.
Мунтазам ҳаракат умумий жисмоний ва руҳий саломатликни қўллаб-қувватлайди. Жисмоний фаоллик когнитив саломатлик билан ҳам боғлиқ. Шунинг учун юриш фақат бир жойдан иккинчи жойга бориш воситаси эмас, балки организм ва мия учун оддий фойдали одатлардан биридир.
Нега ҳаракат умуман мия фаолияти билан боғлиқ?
Мия организмдан алоҳида ишламайди.
Нормал ақлий фаолият учун юрак-қон томир тизимининг ҳолати, моддалар алмашинуви, уйқу, кайфият ва умумий жисмоний фаоллик муҳим.
Инсон мунтазам ҳаракат қилганда нафақат мушаклари ва чидамлилигини, балки организмнинг умумий ҳолатини ҳам қўллаб-қувватлайди. Бу эса нормал ишлаш ва тикланиш учун муҳим.
Шунинг учун сайрни ақлий меҳнатдан бутунлай алоҳида нарса деб қараш керак эмас.
Нима учун айнан юриш?
Юришнинг муҳим афзаллиги — қулай ва ҳаммабоп эканидир.
Бунинг учун одатда махсус жиҳоз ёки спорт зали керак эмас.
Юриш мумкин:
-
кўчада;
-
боғда;
-
ишга ёки бошқа жойга боришда;
-
оддий уй юмушлари пайтида;
-
боғ ва томорқада;
-
кун давомида қисқа-қисқа вақтлар давомида.
ЖССТ жисмоний фаолликка фақат машқларни эмас, балки юриш, уй ишларини бажариш, пиёда юриш ва бошқа кундалик ҳаракатларни ҳам киритади. Ҳатто оз миқдордаги фаоллик ҳам умуман ҳаракат қилмасликдан яхшироқ.
Жуда тез юриш керакми?
Йўқ.
Агар одам узоқ вақт кам ҳаракат қилган бўлса, дарҳол узоқ ва тез юришни бошлаш шарт эмас.
Қулай тезликдан бошлаш ва вақтни аста-секин ошириш мумкин.
Муҳими — мунтазамлик.
Соғлом катталар, жумладан ёши катта одамлар учун халқаро тавсиялар одатда ҳафтасига 150–300 дақиқа ўртача интенсивликдаги жисмоний фаоллик ёки шунга тенг миқдордаги кучлироқ фаолликни назарда тутади. Аммо бу одам дарҳол шу кўрсаткичга етиши керак дегани эмас.
Агар соғлиқ билан боғлиқ чекловлар бўлса, жисмоний фаоллик миқдори индивидуал ҳолатга мосланиши керак.
Нега сайр баъзан фикрлашга ёрдам беради?
Кўпчилик буни сезган: бирор вазифа устида узоқ вақт ўтиргандан кейин туриб, бироз юриб келиш фойдали бўлади.
Буни миянинг кафолатланган «қайта ишга тушиши» деб тушунмаслик керак. Аммо тана ҳолатини ўзгартириш, ҳаракат қилиш ва узоқ ўтиришдан қисқа танаффус қилиш иш тартибининг фойдали қисми бўлиши мумкин.
Бундан ташқари, сайр бир хил ҳолатда узоқ қолишдан ва иш жойидан вақтинча узоқлашиш имконини беради.
Шунинг учун узоқ вақт ақлий иш қилгандан кейин фақат «яна ишлаш керак» деб ўтириш ўрнига, бир неча дақиқа юриб келиш оқилона бўлиши мумкин.
Юриш ақлий меҳнатнинг ўрнини босмайди
Бу ерда муболаға қилмаслик муҳим.
«Мен кўп юраман, демак мия саломатлиги учун бошқа ҳеч нарса керак эмас», деб бўлмайди.
Юриш умумий ҳаёт тарзининг бир қисмидир.
У уйқу, тўғри овқатланиш, дам олиш, касалликларни даволаш ёки ақлий фаолликнинг ўрнини босмайди.
Мақсад анча оддий: бутун кунни ҳаракатсиз ўтказмаслик.
Кундалик ҳаётга кўпроқ юришни қандай қўшиш мумкин?
Бунинг учун алоҳида кўп вақт ажратиш шарт эмас.
Масалан:
-
йўлнинг бир қисмини пиёда юриш;
-
ишдан кейин қисқа сайр қилиш;
-
танаффус пайтида юриш;
-
узоқ вақт ўтиргандан кейин тез-тез туриш;
-
ҳовли ёки боғда юриш;
-
хавфсиз бўлса, зинадан фойдаланиш;
-
битта узоқ сайр ўрнига бир нечта қисқа сайр қилиш.
Шунда ҳаракат алоҳида мажбурият эмас, кундалик ҳаётнинг бир қисмига айланади.
Агар узоқ вақт кам ҳаракат қилган бўлсангиз
Спорт билан узоқ вақтдан бери шуғулланаётган одамларга дарҳол етиб олишга уринманг.
Организм яхши кўтара оладиган даражадан бошланг.
Масалан:
қисқа сайр → мунтазам сайр → вақтни аста-секин ошириш → хоҳишга кўра бошқа жисмоний фаолликларни қўшиш.
Агар жисмоний юклама пайтида кўкракда ноодатий оғриқ, кучли нафас қисиши, бош айланиши ёки бошқа хавотирли белгилар пайдо бўлса, юкламани тўхтатиш ва тиббий ёрдамга мурожаат қилиш керак.
Сурункали касалликлар бўлса ёки жисмоний юклама мумкинлигига шубҳа туғилса, аввал шифокор билан маслаҳатлашиш маъқул.
Асосий хулоса
Оддий юриш хотира муаммоларининг давоси эмас ва мияда ёшга боғлиқ ўзгаришларнинг олдини олишни кафолатламайди.
Аммо у мунтазам ҳаракат қилиш, жисмоний саломатликни қўллаб-қувватлаш ва фаолликни кундалик ҳаётга қўшишнинг оддий усулидир.
Шунинг учун 60 ёшдан кейин мураккаб дастур излаш шарт эмас.
Баъзан энг оддий ишнинг ўзидан бошлаш мумкин:
ўрнингиздан туринг, ташқарига чиқинг ва бироз юринг.
Энг муҳими — буни мунтазам қилиш.
Ҳаракат мия ишининг ўрнини босмайди. У организм ва мия нормал ишлаш қобилиятини сақлаши учун яхши шароит яратишга ёрдам беради.