Узоқ вақт ўтириш нафақат белга, балки иш қобилиятига ҳам халақит бериши мумкин

Нега муаммо фақат белда эмас?

Одам узоқ вақт ўтирганда, одатда биринчи навбатда бел, бўйин ёки оёқлар ҳақида ўйлайди.

Аммо узоқ вақт ҳаракатсиз қолиш бундан кенгроқ муаммо.

Агар одам бир неча соат давомида стулдан деярли турмаса, организм жуда кам жисмоний фаоллик олади. Бу стол олдида ишлаган ҳолда вақти-вақти билан туриб, юриб, тана ҳолатини ўзгартириб туришдан фарқ қилади.

Шунинг учун кўп ўтириб ишлайдиган одам учун нафақат қанча жисмоний машқ қилиши, балки қанча вақт деярли ҳаракатсиз қолиши ҳам муҳим.

Узоқ вақт ҳаракатсиз қолганда нима бўлади?

Узоқ вақт ўтириш одам дарҳол ўзини ёмон ҳис қилади дегани эмас.

Аммо бундай одат кундан-кунга такрорланса, умумий ҳаракат миқдори жуда камайиб кетади.

Қуйидагилар пайдо бўлиши мумкин:

• тана қотиб қолгандек ҳис қилиш;

• бир хил ҳолатдан чарчаш;

• бел ва бўйинда ноқулайлик;

• тана ҳолатини тез-тез ўзгартириш истаги;

• умумий фаолликнинг пасайиши.

Одам деярли ҳаракатсиз қанча вақт ўтирганини ҳатто сезмай қолиши мумкин.

Бу айниқса компьютер ёки телефон билан ишлаганда осон юз беради.

Бу иш қобилияти билан қандай боғлиқ?

Бу ерда жуда тўғри хулоса қилиш муҳим: узоқ вақт ўтириш автоматик равишда мия ёмонроқ ишлай бошлайди дегани эмас.

Боғлиқлик мураккаброқ.

Одам узоқ вақт бир ҳолатда деярли ҳаракатсиз бўлса, жисмоний ноқулайлик ва чарчоқ сезиши мумкин. Бу эса диққатни талаб қиладиган ишга халақит бериши мумкин.

Бундан ташқари, узоқ вақт ўтириш кўпинча умумий ҳаракатнинг ҳам камлигини англатади.

Шунинг учун кун тартибига бир бутун сифатида қараш фойдали:

ўтириб ишлаш → кам ҳаракат → чарчоқнинг тўпланиши → одатдаги иш ритмини сақлаш қийинлашиши.

Тўғри ўтиришнинг ўзи етарлими?

Иш жойини тўғри ташкил қилиш ҳақиқатан ҳам муҳим.

Тананинг қулай ҳолати бел, бўйин ва қўлларга тушадиган ортиқча юкламани камайтиришга ёрдам беради.

Аммо жуда қулай кресло ҳам бир неча соат қимирламай ўтиришни жисмоний фаолликка айлантирмайди.

Шунинг учун оддий қоида:

қулай ўтириш муҳим, лекин вақти-вақти билан туриб, ҳаракат қилиш бундан ҳам муҳимроқ.

Қанчалик тез-тез туриш керак?

Ҳамма учун бир хил бўлган мажбурий вақт ёки рақам йўқ.

Асосий тамойил — кўп соатларни деярли ҳаракатсиз ўтказмаслик.

Агар иш узоқ вақт ўтиришни талаб қилса:

• вақти-вақти билан туринг;

• хона бўйлаб юриб келинг;

• бир нечта енгил ҳаракат қилинг;

• деразадан ташқарига қаранг;

• сув олиб келинг;

• телефон суҳбатларининг бир қисмини тик турган ҳолда бажаринг;

• қисқа танаффус пайтида юриб келинг.

Бундай кичик ўзгаришларнинг ўзи иш кунини камҳаракат ҳолатдан чиқаришга ёрдам беради.

Ҳар бир танаффусни телефон танаффусига айлантирманг

Бу кенг тарқалган одатлардан бири.

Одам дам олиш вақти келганини тушунади, стулдан туради, телефонини олади ва хабарлар ёки янгиликларни ўқий бошлайди.

Расмий жиҳатдан у ишлашни тўхтатди.

Аммо жисмоний жиҳатдан яна деярли ҳаракатсиз қолиши мумкин, диққат эса янги маълумотлар оқимини қабул қилишда давом этади.

Шунинг учун баъзан энг яхши танаффус — телефон эмас.

Бир неча дақиқа шунчаки юриб келишнинг ўзи етарли.

Компьютерда ишлаганда нима қилиш мумкин?

Иш кунини шундай ташкил қилишга ҳаракат қилингки, ҳаракат табиий равишда пайдо бўлсин.

Масалан:

Иш → қисқа ҳаракат → иш → узоқроқ танаффус → иш.

Ҳар сафар машқ қилиш шарт эмас.

Асосий мақсад — бир неча соат давомида тана ҳолатини деярли ўзгартирмасликка йўл қўймаслик.

Агар қулай ва хавфсиз бўлса, айрим вазифаларни ўтирган ҳолда эмас, тик турган ҳолда бажариш ҳам мумкин.

Агар ишнинг ўзи жисмоний бўлса-чи?

Унда вазият бошқача.

Кўп юрадиган, боғда ишлайдиган, қурилиш билан шуғулланадиган ёки бошқа жисмоний ишларни бажарадиган одам кун бўйи ўтирадиган кишига қараганда анча кўп ҳаракат қилади.

Аммо бу дам олиш ва тикланиш керак эмас дегани эмас.

Кўп ҳаракат қилиш ва узоқ вақт ўтириш — икки хил муаммо.

Оғир жисмоний ишдан кейин дам олиш керак бўлиши мумкин, узоқ вақт ўтиргандан кейин эса ҳаракат қилиш фойдали.

60 ёшдан кейин нима айниқса муҳим?

Ёш ўтиши билан мустақил юриш, ўрнидан туриш, зинадан чиқиш, кундалик ишларни бажариш ва мушак кучини сақлаш айниқса муҳим.

Шунинг учун кундалик ҳаракат фақат иш пайтидаги қулайлик масаласи эмас.

Бу мустақилликни сақлашнинг ҳам бир қисмидир.

Спорт мақсадларини қўйиш шарт эмас.

Камҳаракат ҳаёт тарзининг аста-секин одатий ҳолга айланишига йўл қўймаслик амалийроқ.

Кунни ўзгартиришнинг оддий усули

Катта дастурдан бошлаш шарт эмас.

Битта қоидадан фойдаланиб кўринг:

ҳар сафар маълум бир иш қисми тугагач, ўрнингиздан туринг ва бироз ҳаракат қилинг.

Масалан:

• вазифа тугагач туриш;

• кейинги хатни очишдан олдин юриб келиш;

• узоқ вақт ўқиганингиздан кейин бир неча ҳаракат қилиш;

• суҳбат пайтида юриш;

• ишдан кейин қисқа сайр қилиш.

Аста-секин бундай ҳаракатлар одатга айланади.

Асосий хулоса

Узоқ вақт ўтириш — фақат бел масаласи эмас.

Муаммо организмнинг жуда узоқ вақт деярли ҳаракатсиз қолишидадир.

Шунинг учун қулай кресло ва ҳаракатдан бирини танлаш шарт эмас.

Иккаласи ҳам керак:

қулай иш жойи + мунтазам қисқа ҳаракатлар + ҳафта давомида етарли жисмоний фаоллик.

Энг оддий қоида эса шундай:

Доимо спорт билан шуғулланиш шарт эмас. Аммо бутун кунни ҳаракатсиз ўтказмаслик керак.