Табиат, сайр ва дам олиш: муҳитни ўзгартириш мияга ҳақиқатан ёрдам берадими?

Бош чарчаганда баъзан яна ишлаш эмас, муҳитни ўзгартириш керак

Бир неча соат компьютер, ҳужжатлар ёки бошқа ақлий иш билан шуғуллангандан кейин диққатни жамлаш қийинлашади. Одам иш столида ўтиришда давом этади, лекин бир гапни қайта-қайта ўқийди, тез-тез чалғийди ва қарор қабул қилиш секинлашади.

Бундай пайтда табиий реакция — янада кўпроқ ҳаракат қилиб ишлаш.

Аммо баъзан бунинг акси фойдалироқ: ўрнидан туриш, хонадан чиқиш ва муҳитни бироз ўзгартириш.

Айниқса сайр сокин жойда, дарахтлар, яшиллик ёки бошқа табиий муҳит орасида бўлса, бу дам олишни янада ёқимли қилиши мумкин.

Тадқиқотлар табиатда бўлиш стресснинг камайиши ҳамда диққат ва айрим когнитив функцияларнинг яхшиланиши билан боғлиқ бўлиши мумкинлигини кўрсатади. Аммо бу сайр даволаш воситаси ёки хотирани албатта яхшилайдиган усул дегани эмас. Айниқса катта ёшдаги одамларда далиллар ҳали бир хил эмас.

Нима учун муҳитни ўзгартириш ёрдам бериши мумкин?

Узоқ вақт ишлаганимизда мия диққатни доимий равишда ушлаб туради: ўқиймиз, таққослаймиз, эслаб қоламиз, қарор қиламиз ва хатоларни назорат қиламиз.

Атроф-муҳит ҳам биздан эътибор талаб қилади.

Иш столи, ҳужжатлар, экран, телефон, суҳбатлар ва бошқа чалғитувчи нарсалар доим иш ҳақида эслатиб туради.

Иш жойидан чиқиш эса бир муддат доимий ахборотни қайта ишлашни тўхтатишга имкон беради.

Табиатнинг қизиқ томони шундаки, у одатда ҳужжат ёки экран билан ишлашдагидек кучли, йўналтирилган диққатни талаб қилмайди.

Шунинг учун табиат муҳити диққатни тиклашга ёрдам бериши мумкин бўлган омиллардан бири сифатида ўрганилмоқда.

Албатта шаҳар ташқарисига чиқиш керакми?

Йўқ.

Мияни дам олдириш учун узоқ сафарга чиқиш шарт эмас.

Қуйидаги жойларнинг ўзи етарли бўлиши мумкин:

• боғ;

• дарахтлари бор сокин ҳовли;

• томорқа;

• хиёбон;

• сув ҳавзаси ёнидаги жой;

• ўз боғингиз;

• дарахтзорли сокин кўча.

Муҳими жойнинг номи эмас. Муҳими — одам одатдаги иш муҳитидан чиқиб, бир муддат доимий ақлий юкламани тўхтатиши.

Оддий сайр бир вақтнинг ўзида икки фойдали ишни бажариши мумкин: бироз ҳаракат қилиш ва муҳитни ўзгартириш.

Сайр пайтида телефонга қараб турсак-чи?

Бунда дам олишнинг бир қисми йўқолиши мумкин.

Агар одам сайрга чиқиб, янгиликларни ўқиса, хабарларга жавоб берса, қисқа видеоларни кўрса ва иловалар ўртасида доимий алмашса, мия барибир ахборот оқимини қайта ишлашда давом этади.

Бу эса ақлий ишдан кейин керак бўлган тўлиқ дам олиш эмас.

Шунинг учун баъзан телефонни чўнтакда қолдириб, шунчаки юриш, атрофга қараш ва табиатни кузатиш фойдали.

Бунинг учун мияни махсус «машқ қилдириш» шарт эмас.

Сайр пайтида атайлаб бирор нарса ҳақида ўйлаш керакми?

Шарт эмас.

Оғир ишни тугатгандан кейин бошқа мураккаб вазифани бошлаш фойдали бўлмаслиги мумкин.

Сокин юриш, дарахтларга, осмонга, биноларга, сувга қараш ёки атрофдаги товушларни тинглашнинг ўзи етарли.

Агар фикрлар яна ишга қайтаверади — бу табиий. Ўзингизни фикрламасликка мажбурлаш шарт эмас.

Сайрнинг вазифаси оддий: бир муддат иш масаласини ҳал қилишни тўхтатиш ва диққатни атроф-муҳитга йўналтириш.

Бундай сайр қанча давом этиши керак?

Бунинг учун ҳамма учун бир хил бўлган мажбурий вақт йўқ.

Амалий жиҳатдан узоқ сайрдан кўра мунтазам дам олиш муҳимроқ.

Масалан, бир неча соат ишлагандан кейин 10–20 дақиқага ташқарига чиқиш мумкин. Имконият бўлса, сайрни узоқроқ давом эттириш ҳам мумкин.

Жисмоний меҳнат қиладиган одам учун ҳам тамойил шунга ўхшаш: дам олиш фақат ҳаракатсиз ўтириш эмас, балки фаолият ва муҳитни сокин тарзда алмаштириш бўлиши мумкин.

60 ёшдан кейин нима муҳим?

Ёш ўтиши билан ақлий чарчоқни иш қобилиятининг муқаррар пасайиши деб қабул қилиш керак эмас.

Диққатга уйқу, жисмоний фаоллик, овқатланиш, соғлиқ ҳолати, стресс, дорилар ва иш кунининг қандай ташкил этилгани таъсир қилади.

Тоза ҳавода сайр қилиш бу омилларнинг ўрнини боса олмайди, аммо тикланиш тартибининг оддий бир қисмига айланиши мумкин.

Уни қуйидаги кетма-кетликда қўллаш қулай:

иш → сайр → ишга қайтиш.

Баъзан шундан кейин олдин жуда қийин ёки зерикарли туюлган вазифага қайтиш осонлашади.

Оддий қоида

Агар мия яхши ишламаётгандек туюлса, ҳар доим ўзингизни мажбурлаб ишлаш шарт эмас.

Қуйидагиларни синаб кўринг:

1. ҳозирги ишни тўхтатинг;

2. хонадан чиқинг;

3. телефонга кераксиз равишда қараманг;

4. сокин юриб чиқинг;

5. атрофга қаранг ва диққатни бошқа нарсага ўтказинг;

6. қайтгач, ишни давом эттириш керакми-йўқми, баҳоланг.

Баъзан шундан кейин вазифа аслида қийин бўлмагани, шунчаки мияга дам олиш керак бўлгани билинади.

Асосий хулоса

Табиат ва сайр «мия учун дори» эмас ва хотирани албатта яхшилашни кафолатламайди.

Аммо муҳитни ўзгартириш, айниқса узоқ давом этган ақлий меҳнатдан кейин, дам олишнинг фойдали қисми бўлиши мумкин. Тадқиқотлар табиат муҳити диққатни тиклаш ва руҳий зўриқишни камайтиришга ёрдам бериши мумкинлигини кўрсатмоқда, бироқ бу таъсирларнинг кучи ва барқарорлиги ҳали ўрганилмоқда.

Шунинг учун алоҳида жой излаш ёки кун бўйи табиат қўйнида бўлиш шарт эмас.

Баъзан мияга хонадан чиқиш, ишни бир муддат четга қўйиш ва сокин сайр қилишнинг ўзи етарли.